મરતા સિર્ફ 'મિડલ' ક્લાસ હૈ

                    કન્યાની કેડ પર આર્થિક નફો કમાવવા વ્યૂહરચનાનો માચડો ખડકી દેનારા વેપારીઓનું ઝુંડ આ દેશમાં છે જેને થોડા સમયથી મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ઓફ સિઝનમાં અનોખુ ડિસ્કાઉન્ટ અને અવનવી સ્કિમ આપનારા, ગ્રાહકલક્ષી ટેગલાઇન ધરાવનારાઓને ઉજાગરાઓનો રોગ લાગ્યો. આ વેપારી વર્ગ એટલે સુપરમાર્કેટના સમ્રાટ, મોલ તેમજ મિલના માલિકો અને દેશની 30ટકા વસ્તીમાં આવતો ધનવાનવર્ગ. જેના કસ્ટમર એટલે આપણે મીડલક્લાસ વર્ગ, નોકરિયાત, વ્યવસાયિક, શેરીના ખૂણે ઉભો રહેતો શાકભાજીવાળો, દુધવાળો નહીં કારણ કે અત્યારના સમયે દુધવાળા ગરિબ તો ઠીક ગરિબી રેખાના માપદંડ નીચે પણ નથી આવતા. દેશના સર્વોચ્ચ સ્થાનેથી ગોળીબાર રૂપી નિર્ણય છુટે ત્યારે સૌથી વધુ મધ્યમવર્ગ વિંધાય છે. મર્યાદિત આવકમાં અણધાર્યા ખર્ચ. અન્ય કોઇ રસ્તાના અભાવે ઉભરાતી ગટરો વચ્ચેથી ફરજિયાત પસાર થવું પડે તેવી સ્થિતિ આ પરિવારોની થાય છે. કારણ કે પોતાનું પ્રાયવેટ જેટ લઇ શકે એવી ક્ષમતા નથી અને તંત્ર સામે રણ ચડવાથી કંઇ ઉપજતું નથી. તંત્રને અરજ એટલે રજૂઆતના ફ્રેશ રોટલા પર અધિકારીઓનું આશ્વાસનરૂપી ઘી. જેની શુધ્ધતા આપણા ધીરજની કસોટી કરી મૂકે.

                      રેલવે સ્ટેશનની ટિકિટબારીથી લઇને બસ ટિકિટ રિઝર્વેશનના પ્લેટફોર્મ સુધી, બેંકથી લઇને બ્રોડબેન્ડ ઇન્ટરનેટ ક્નેક્શન લેવા સુધીના તમામ વિભાગો, ક્ષેત્ર, કચેરીઓ અને ક્લાસિઝની કતારમાં ક્યારેક કોઇ નેતા, અધિકારી કે આગેવાન હોય છે ખરા? એ ન હોય એના માણસો હોય એ પણ, તે પણ મિડલક્લાસના જ. નાની આવકથી આજીવિકા ચલાવવા માટે મોટા પૈસાદાર, ધનિક, ગર્ભશ્રીમંત અને ગેઝેટેડ લેવલના ગ્રુપ પાછળ કામ તો મિડલક્લાસ લોકો જ કરે છે. એ પણ ઇમાનદારી, નિષ્ઠા અને નિયમોને આધિન મધ્યમવર્ગ આ દેશમાં સૌથી વધુ અને તે જ રાષ્ટ્રની કરોડરજ્જું છે. જો કે ભોગવવાનો વારો પણ આજ વર્ગનો આવે છે. સારૂ કમાવવા માઇલનું અંતર કાપીને આવેલાને જે તે જગ્યાના સ્થાનિકો માઇગ્રન્ટ સમજવાના સ્થાને રેફ્યુજી સમજી લે. એમા પણ જો કે સિંગલ- બેચલર હોય તો સ્વદેશી ગ્રામ્યબ્રાંડ મિલિટન્ટ (આતંકી) સમજી બેસે. એ પણ મધ્યમવર્ગમાંથી આવે છે. બાકી કોઇ પંપ કે પ્રાઇવેટ કંપનીના સીઇઓનો નંદકુંવર હોય તો કે માલિક પોત હોય તો 3BHKનો ફ્લેટ વગર અડચણે બુક થઇ ગયો હોય. જ્યારે એ જ ભાઇ ટેક્સ કે પ્રોપર્ટીના લેણામાં સંડોવાય એટલે એ જ ફ્લેટ બીજાના નામે થઇ જાય એ પણ કોઇ પરેશાની વીના

         મધ્મવર્ગની પ્રમાણિકતાને પીડામાં પલટાવનારા પરિબળો આ દેશમાં વ્યાપક અને વિશાળ છે. માટે જ કરપ્શનની કાજુ કત્તરી ડાયાબિટિઝ હોવા છતા ખાવાનું મન થાય છે. 'જી લલચાયે રહા ન જાયે'. ગ્રોથ માટે ગામ બદલનારાને ભાડાકરારના પૈસા, પેટ્રોલ ખર્ચ, જમવા તેમજ લાઇટના બીલ પર લાગતા કાર્ડિયોગ્રામની પટ્ટીની આકૃતિ જેવા અસમાન અને કરોડિયાના ઝાડરૂપી કરની કડાકુંટ 'ઘરનું ઘર' ન હોવા છતા ફરજિયાત રોકડેથી ભરવી પડે છે. મહિને એકવાર મળતો પગાર અને વર્ષે માંડ મળતા ગ્રોથ અને ઇન્સેંટિવમાં એડજસ્ટ કરવામાં માણસ અંગ્રેજીના આઠડા જેવો થઇ જાય છે. વૈકલ્પિક વિચારધારાવાળો વર્ગ એક સાથે બે ધંધા કે નોકરીમાં ઝંપલાવે ત્યાં તેનું મન ભયના પ્રસ્વેદથી ભીંજાય છે. કારણ કે ઇમાનદારીથી કમરકસતો વ્યક્તિ જંગલના સીધા વૃક્ષ સમાન હોય શકે. વાસ્તવિકતા છે કે સંસાર હોય કે જંગલ સીધા ઝાડ હોય તે પહેલા કપાય છે. જેમાં કઠિયારો ક્યારેક પરિસ્થિતિ થઇને આવે તો ક્યારેક પર્સન થઇને.

     

            આવક વધવા છતા જાવકને અંકુશમાં રાખનારા પરિવારો એક સમયે લાઇફમાં એડજસ્ટમેન્ટ કરતા હવે સમય બદલતા એડજસ્ટમેન્ટમાં લાઇફ થઇ ગઇ છે. ખાસ કરીને મધ્મવર્ગની.. અહીં બેફામ, અલગારી તથા કાયમી લીલા લહેરની વિચારધારાને સમર્થન આપવાનો જરા પણ ઇરાદો નથી પણ દાબેલી બ્રેડના વચ્ચેના માવા જેવી દશામાં ડૂબતોવર્ગ બંન્ને બાજુથી ભોગવે છે. જ્યાં દાબેલીની જેમ નીચેથી ગરમી લાગે છે અને ઉપરથી કોઇ તાવિથા વડે દબાવે છે. આઠ-નવ કલાક શ્રમયજ્ઞ કરતા નોકરિયાવર્ગની સરળતા આજે કેટલાક પાવરફુલ, ઓથોરિટી અને અધિકારી કહેવાતા 'સમાજ' માટે બરડતા બની ગઇ છે

કાયદાના ગ્રાઉન્ડમાં બીસીસીઆઇને સુપ્રિમ સ્ટ્રોક

            છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી બીસીસીઆઇનાના અસરહીન વલણ સામે સુપ્રીમે સતર્કતા દાખવી કડક આદેશ આપ્યા. લોધા કમિટીના સૂચનો સાથે સુપ્રીમના ઓર્ડરે બીસીસીઆઇનું પ્લેગ્રાઉન્ડ નાનું કરીને વેલિડીટીમાં મૂકી દીધુ છે. ગત મહિને ક્રિકેટ બોર્ડને સુપ્રીમે કમિટી નિયમ પાલનને આદેશ આપ્યા હતા પણ બોર્ડની ભાવે તે ખાવું ની નીતિથી મુખ્ય કહી શકાય એવા મુદ્દાઓ સાઇડ લાઇન થતા હતા. ખાનગી વહીવટ અને કાયદાકિય સ્થિતિ સામે બોર્ડના કઠિન દિવસો શરૂ થઇ ચૂક્યા છે. જો કે સુપ્રીમે કરેલા લોધા કમિટીના આદેશ પાલનના પાસાઓ જળ અને આકરા લાગી રહ્યા છે. વહીવટદારોની લકઝરીથી ખાડામાં ખોટકાતુ બોર્ડ અદાલતના ફટકાથી હેરાન છે, બોર્ડના અધિકારીઓ, પદાધિકારીઓ અને જવાબદારોના ઠીકઠાક વલણ યથાવત રહેશે તો બોર્ડે પોતાના અસ્તિત્વ માટે કમર કસવી પડશે.

               અકડાય ગયેલા અનુરાગ ઠાકુર સમગ્ર પરિસ્થિતિ અને પરિણામલક્ષી પગલાઓથી વાકેફ છે. પરંતુ, કોકડું કાયદાની માયાજાળમાં અટવાયેલું છે. સુપ્રીમના આદેશ અનુસાર બીસીસીઆઇ અને રાજ્યના ક્રિકેટ સંગઠનો લોધા કમિટીની ભલામણોનો અમલ નહીં કરે ત્યાં સુધી નાણાકિય વ્યવહાર નહીં થાય. હિમાલય ચડવા ગયેલા પર્વતારોહકનો ઓક્સિજન બંધ કરવા જેવી હાલત આ લોકોની થઇ છે. બોર્ડની લેખિતમાં બાંહેધરી સાથે હવે ટાઇમલિમીટ પણ શરૂ થઇ ગઇ છે.  ઉપરાંત બોર્ડના એકાઉન્ટની સ્વતંત્ર તપાસ માટે ગ્રીન સિગ્નલ મળી ગયું છે. તપાસનો બોલ એકાઉન્ટ સુધી પહોચ્યો છે ત્યારે બોર્ડના વહીવટમાંથી હાથી પણ નીકળી ગયા છે. અનુરાગ પૂર્વે શ્રીનિવાસનની હેકડાઇથી કેટલાય લીલાછમ રજવાળા બોર્ડના પદાધિકારીઓના બન્યા છે. સ્ટેટ લેવલના સિલેક્શનથી લઇને બોર્ડની વર્તમાન વિકટ અવસ્થામાં પક્ષપાતી વલણ ધણી બધી બાબતોમાં જવાબદાર છે.પૈસાના મામલો છે ત્યારે બોર્ડની તિજોરીમાં ડબલ વેલ્યુ નામનું ફિલ્ટર લાગેલું છે. બોર્ડની મુખ્ય ઓફિસ દુબઇમાં છે. ઉપરાંત અન્ય દેશના ક્રિકેટ બોર્ડની તુલનામાં ભારતીય ક્રિકેટ બોર્ડ સૌથી ધનિક છે. રોકડ વ્યવહારો અને આવક દુબઇના પૈસાની ગણતરીએ નોંધાય છે અને જમા પણ થાય છે. બોર્ડની બારિકાઇથી તપાસની વાત છે ત્યાં અનુભવી તથા આદર્શ કારકિર્દી ધરાવતા માઇલસ્ટોન વ્યક્તિઓ પણ મૌન બનીને બેઠા છે. ચિંતાનો વિષય એ પણ છે કે ખાડે ગયેલા વહીવટમાં એકસુત્રતા લાવવા આંતરિક વિખવાદનો વ્યાપ અવકાશ જેટલો મોટો છે.

        નાણાકિય વ્યવહાર અને સુપ્રીમની પ્રોસિજર છે ત્યા સુધી કમિટી, બોર્ડ અને પ્રમુખના અસરકારક પગલા નજીકના ભવિષ્યમાં ક્યાંય દેખાતા નથી. આ ઉપરાંત બોર્ડની કોઇ ટીમ જે સમગ્ર બોર્ડનું સંચાલન કરે અને પારદર્શિતતા લાવે તેનો અભાવ વર્તાય છે. સામે બોર્ડે પણ લોધા કમિટીના સૂચનને કાયમી માન્ય રાખવા હજુ કેટલો બ્રેક જોઇશે તે સંગઠિત થઇને સ્પષ્ટ કરવું પડશે. આ સાથે એક રાજ્યમાં એક વોટનો વિકલ્પ પણ ટુંક સમયમાં વિચારવો પડશે. જો કે કેસનો અંત અત્યારે જ આવી જશે એમ કહી ન શકાય

અભ્યાસમાં કાઈદાનું કોર્સ પેપર જરૂરી

અભ્યાસમાં કાઈદાનું કોર્સ પેપર જરૂરી

શિક્ષણજગતમાં એક તરફ પાયાથી પરિવર્તનનની વાત થાય છે અને બીજી બાજુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના કૌભાંડો બહાર આવતા જાય છે. દિવસે ને દિવસે મોંઘુ બનતું શિક્ષણ બદલાવની સાથોસાથ બહુ બધા વહીવટ તરફ ધકેલાતું જાય છે. વિકાસનું વાતો વચ્ચે ગ્રામ્ય વિસ્તારોની શાળાઓનું ચિત્ર કોઈ ખાસ કહી શકાય એટલું બદલ્યું નથી. ખાનગી શાળાઓની સુવિધાઓ સામે કથળતી જતી સરકારી શાળાઓમાં શિક્ષણનું સ્તર ગામડાઓમાં બદલાય ત્યારે શિક્ષણની વિકાસ તરફની ગતિમાં એક નવો વેગ આવશે. ડિગ્રી અને માર્કેટ વચ્ચેનો ગેપ પૂરવા માટે દર વર્ષે કેટલાક અંશે બદલાતા અભ્યાસ ક્રમમાં જે માંગ છે તેનું માત્ર ઉપર છલ્લું જ્ઞાન આપવામાં આવે છે. પાયો પાક્કો કરવાની વાત કરી માર્કેટમાં સતત અને સખત રીતે બદલતી ટેકનોલોજી શીખેલા  મુદ્દાઓને વધારે સરળ બનાવી દે છે. આ વાત સમજીએ ત્યારે શીખેલી વસ્તુ આપણને થોડી ઓડ લાગે છે. પરંતુ, શિક્ષણની નહી પણ સારા દેખાડવાની હોડમાં દોડતું શિક્ષણ તંત્ર બાળકોનો પાયો ઘડવામાં પાછળ છે. આ ઉપરાંત દર વર્ષે એડમિશનની સાથે વધતો જતો ડ્રોપ આઉટ રેશીઓ પણ કંઈ ઓછો નથી. જેમાં ગુજરાતની ટકાવારી 6.6 છે. એક તરફ સ્ત્રીઓના સશક્તિકરણની વાતો થાય છે ત્યારે છોકરીનો જ ડ્રોપ આઉટ રેશિયો વધારે છે. મૂળ તો હવે ગામડાઓની માનસિકતાને જડમુળથી ઉખાડી જ નહી પણ સમગ્ર દ્રષ્ટિકોણ ફેરવવાની તાતી જરૂર છે. સ્ત્રી અત્યાચારો સામે લાલ આંખ કરવા કરતા બાળપણથી કાઈદાનું પ્રાથમિક જ્ઞાન આપવામાં આવે તો સ્થિતિમાં નવી એક દિશા ખુલશે. છેલ્લા દસ વર્ષથી ધો.11 અને 12ના સામાન્ય પ્રવાહમાં ભણાવવા આવતા અભ્યાસ ક્રમમાં હવે જડમુળથી ફેરફાર કરવા શિક્ષણ તંત્ર ઉંધે માથે મેહનત કરે છે અને 2016માં તેને લાગુ કરવામાં આવશે એવું કહે છે. જરૂરી છે બદલાવ કારણ કે જો અપડેટ ન થઇએ તો આઉટડેટેડ થઇ જવાઈ આ સાથે એક મહત્વની વાત સામે આવી છે કે નવા 2016ના સત્રમાં કોઈ સેમેસ્ટર સિસ્ટમ નહિ હોય. સારી વાત છે કે હવે 6 મહિનાની વેલીડીટીની વાતમાં મોસ્ટ ઈમ્પોર્ટટન્ટ ચેપ્ટરની કોઈ મૂંઝવણ ઉભી નહિ થાય. આખો કોર્સ જ આઈ.એમ.પી. રહેશે.
                                     
                                  2016ના નવા સત્રમાં ધો.11 અને 12 સામાન્ય પ્રવાહમાં સેમેસ્ટરની બાદબાકી કરીને એજ્યુકેશન બોર્ડે ઘણી નવી બાબતનો સરવાળો કર્યો જ હશે.  આ સાથે  લો (કાઈદા)નો એક વિષય ઉમેરવામાં આવે તો દેશના કેટલાક મહત્વના કાઈદાનું ચિત્ર વિધાર્થીઓમાં સ્પષ્ટ થાય. કાઈદાની ડીગ્રીનો અભ્યાસક્ર તો  છે જ. પણ સામાન્ય રીતે લાગુ પડતા કાઈદાનું સામાન્ય જ્ઞાન હોય તેવા લોકોની ટકાવારી કેટલી? કદાચ સિંગલ ડિજીટમાં હશે. બદલાવની વાતો વચ્ચે નબળું પડતું અમલીકરણ દરેક દિશામાં થતી પ્રગતિને બ્રેક મારે છે ક્યારેક તેને ક્રેક પણ કરે છે. છલ્લે 2004ના વર્ષમાં ધો.11 અને 12નો કોર્સ બદલવામાં આવ્યો હતો. આજે આ કોર્સના કેટલાક પ્રકરણોની ઉપયોગીતા સામે ઘણા બધા પ્રશ્નાર્થ છે. ફરજીયાત અમલ કરી ઠોકી બેસાડવા કરતા શરૂઆતના ધોરણે લો ને એક ઓપશન વિષય તરીકે મૂકી શકાય. કોઈ વિકલ્પ હશે તો પસંદ કરનારા કોઈ એક એવો સંકલ્પ કરશે કે જોઈએ તો ખરા આ લો માં છે શું? શાળા કોલેજના નિયમો અને કાઈદાના સ્ટ્રીક ફોલોઅર્સ બની જતા વિધાર્થીઓ દેશના જરૂરી કાઈદાથી કેટલાક અંશે વંચિત રહી જાય છે અને પછી સિસ્ટમ સામે ભડાશ કાઢતા હોય છે, સિસ્ટમ તથા લોને બદલવાની વાત કરતા હોય છે. પણ કોઈ પણ વસ્તુમાં બાહ્ય ફેરફાર જ નહીં પણ અંદરથી પણ ચેન્જ આવવો આવશ્યક છે. કાઈદાનું શિક્ષણ કોલેજ કે શાળાના સમયથી લાગુ  કરી દેવાથી એક ફાયદો  એ થશે કે નજીકના ભવિષ્યના કાઈદાને જાણનારા લોકોનો એક વર્ગ ઉભો થશે. બીજી બાજુ કોઈ પણ ડિગ્રી સાથે તેને લાગુ પડતા કાઈદાની એક ઝલક શીખવી શકાય. દા.ત. આઈ.ટી. ફિલ્ડના લોકોને સાઈબર ક્રાઈમ વિષે ખબર હોવી જોઈએ તો મેનેજમેન્ટના સ્ટુડન્ટને કંપની લો ખબર હોવો જોઈએ. 18 વર્ષે મતાધિકારની બધાને સમજ છે તેમ એવા અમુક કાઈદાનું જ્ઞાન પણ જરૂરી છે. સારી વાત છે કે હવે 2016નો નવો અભ્યાસક્રમ શીખનાર વિધાર્થીને દેશના બંધારણની માહિતી મળશે. પરંતુ, લાઈવ ટેકનોલોજીનો સ્પાર્ક વિધાર્થીઓને થશે ખરા? એમાં પણ ગ્રામ્ય વિસ્તારના બાળકોને નવા નવા વિકસતા ગેઝેટનું જ્ઞાન અપાશે? વ્યવસાય લક્ષી શિક્ષણ લીધા બાદ વ્યવસાયના દરિયામાં ડૂબકી મારતી નવી પઢી જયારે ખરેખર વ્યવહારનું ચિત્ર નિહાળે છે ત્યારે એક વાર તો એમ થાય છે કે આવું તો ક્યારેય કોઈ એ શીખવ્યું જ નથી.

અપણા  એજ્યુકેશને આપણને કેટલીક તકેદારી રાખવી એ જ શીખવ્યું છે પણ ભણતા ભણતા પણ કેટલું રેલેક્ષ રહી શકાય એ વિશે વિચારના બીજ પણ દેખાડ્યા નથી. કડકાઈથી  છાત્રો પર હેવી થઇ જતું આપણું એજ્યુકેશન કોઈ સ્ટુડન્ટ નાની એવી ભૂલ કરે તો દંડ ફટકારે છે પણ તંત્રમાં કે તંત્રથી થતી ભૂલ સુધરતા ખાસો સમય વહી જાય છે. આ ઉપરાંત એ લોકોને કયો નિયમ લાગુ પડે છે કોની ભૂલ હતી આ વાત ભાગ્યે જ બહાર આવે છે. સિક્રસી સામે વિધાર્થીના હિતની કોઈ સિક્યુરીટી છે ખરા? અને છે તો તંત્રની ભૂલ સામે કેટલા ધક્કા ખાવા પડે છે અને કેટલી હાડમારી વધે છે એનો અંદાજ કઈ ગ્રેડ સિસ્ટમમાં મુકવું? એજ્યુકેશન સિસ્ટમ એ પછી કોઈ શાળાની હોય કે કોલેજની એની બધી નહીં પણ કામ કેમ ચાલે છે તેની જાણકારી વિધાર્થીને હોવી જોઈએ. તેમના પણ ચોક્કસ નિયમ હોય છે. પણ કામનસીબી એ છે કે આવા નિયમ કોઈ શીખવતું નથી અને કોઈ કેહ્તું પણ નથી. નવા સબ્જેક્ટને સ્વીકારતું એજ્યુકેશન વિધાર્થીને પરફેક્ટ બનાવવા પ્રયાસ કરે છે પણ અસરકારક કાઈદાઓનું અમલીકરણ હશે તો જ નજીકના ભવિષ્યમાં શિક્ષણની મેલી માથારાવટી સુધારશે.  
          

                        

હુકુમનાં એક્કા પાછળની વ્યૂહરચના

હુકુમનાં એક્કા પાછળની વ્યૂહરચના

લોકસભાની ચૂંટણી માટે અત્યારથી પાસા ગોઠવાતા જાય છે ત્યારે  રાજનૈતિક પક્ષોમાં એક તરફ લડી લેવાનો મૂડ તો અંદર ખાને શાંતિના ધીમા ધીમા સુર વેહતાં થયા છે. દિલ્લીમાં કેજરીવાલ અનિલ કપૂરની ફિલ્મ નાયકની માફક એક દિવસમાં જ ક્રાંતિ માટે આગેકુચ કરતા જાય છે. તીખા વિરોધ અને ઊંડા ચાબખના પડઘા કોંગ્રેસને પળે પળ નવા નવા મુદ્દાઓ વિશે વિચારવા નવો આવકાશ આપે છે. રાહુલ અને બીજા કેટલાક કોંગ્રેસના નેતાઓ ફરીથી પક્ષમાં પ્રાણ ફુંકવા માટે રોજ કંઈક ને કંઈક બાબતની ચર્ચાથી જનહૃદય સુધી પોહ્ચવા નવી કેડી કંડારે છે. સામે કેજરીવાલ પોતાના વાયદાને પૂરા કરવા કમર કસી રહ્યા છે. રાજનીતિમાં સત્તાની રેસ માટે નેતાઓના પ્રત્યેક એક્ક્ષપ્રેશનનો અર્થ થતો હોય છે જે આવનારી રાજકીયચાલનો એંધાણ આપતી હોય છે. સભા હોય કે બેઠક દરેક મુદ્રાનો એક અર્થ હોય છે. સોનિયા ગાંધીએ આંતરદર્શન કરવા માટેનો આ સમય કહીને પ્રજાના પરિણામને સ્વીકારી લીધું પણ સાથે સાથે આવનારી લોકસભાની ચૂંટણીની તૈયારીઓ આરંભી દીધી હોય એવું અત્યારે તો લાગે છે. કોંગ્રેસ હવે પોતાનું હુકુમનું પત્તું બીજી ભાષામાં કહીએ તો નવી માસ્ટર કીથી આગળ આવે એવા સંકેત આપી રહી છે. આગામી સમયમાં પ્રિયંકા ગાંધી પક્ષમાં સક્રિય થાય તેવી પૂરી શક્યતા છે. મહામંત્રીઓની બેઠકમાં પ્રિયંકાની હાજરીથી એક ખળભળાટ મચી ગયો છે ત્યારે અન્ય પક્ષોમાં જેટલા મોઢા તેટલી નવી નવી વાત થાય છે. ધીમે ધીમે આપ પાર્ટી રંગ પકડતી જાય છે ત્યારે કોંગ્રેસે પોતાની માસ્ટર કી યુઝ કરવાની ફરજ પડી છે. બીજી તરફ એક  મહત્વનો દિવસ નજીક આવતો જાય છે એ 17 જાન્યુઆરી 2014. જયારે કોંગ્રેસમાંથી એક  ઉમેદવાનું નામ  જાહેર થવાનું છે.

રાયબરેલી અને અમેઠી પૂરતા જ સીમિત પ્રિયંકાનું નામ આવે બીજી રીતે  એક્ટિવ થાય અને ફરી કોંગ્રેસની પ્રચારયાત્રા  શરુ થાય એવી શક્યતા છે. પ્રિયંકા પાસે હવે કોંગ્રેસને ફરી બેઠી કરવાની એક તક છે સાથે એ વાત પણ એટલી જ અસર કરે છે કે 17 જાન્યુઆરીએ કોનું નામ જાહેર થાય છે. આપનો  એક્શન પ્લાન લોકસભાની ચૂંટણીને ધ્યાનમાં લેતા લોકોને સીધી રીતે સ્પર્શે છે. બીજી  બાજુ આપની કાર્યવાહીએ નવી દિશામાં મંડાણ કર્યું છે  પણ પ્રશ્નો જૂના જ છે. પ્રિયંકા પોતાની રીતે લાઈવ બનીને કોઈ  કામ કરે તો હવે કોંગ્રેસને ફરી લોકોમાં છાપ ઉભી કરવા ખુબ મહેનત કરવી પડશે કારણ હવે આપ નામનો સાપ માત્ર ફુંફાડા જ નહિ પણ કામ પણ કરતો જાય છે. પોતાના વિસ્તારમાં જળવાયેલી શાખને સાચવવા કોઈ પણ પ્રયત્નથી કોંગ્રેસ સક્રિય બની રહી છે. દરરોજ વાતા પવનના હિલોળે અને હિંડોળે બદલાતા રાજકીય સમીકરણોનોમાં દરેક પક્ષનો પ્રથમ ટાર્ગેટ તો લોકસભાની ચૂંટણી જ છે. આ તરફ આપ છે તો ભાજપની કોમેન્ટ ઉપર પણ એક નજર કરવા જેવી છે ભાજપે કહ્યું હતું કે પક્ષની ચૂંટણીની તકમાં કોઈ ફેર પાડવાનો નથી. શાસન પદ્ધતિમાં ધીમી ગતિએ જ ફેરફાર થતો જાય છે તે નોંધનીય છે પણ નવા નવા બીજ ફૂટતા કોનો વેલો ક્યાં ફળનું આભાસી પ્રતિબિબ બતાવશે એ કેહવું થોડું કઠીન છે. ચૂંટણીના દિવસો નજીક આવતા ભર શિયાળે રાજકારણમાં ગરમાવો આવતો જાય છે. રોજ એક આપના સમાચાર અને બીજી  સળગતા સવાલોનું  લીસ્ટ લાંબુ થતું જાય છે. નવા વર્ષે નવા નવા કામનું એલાન જ નહિ પણ અમલીકરણ પણ  આકાર લેતું જાય છે ત્યારે આ વર્ષની ધમાકેદાર શરૂઆત કહી શકાય પણ જે રીતે પરિસ્થિતિમાં પરીવર્તન આવે છે તે પરથી પરિણામ એ લટકતી તલવાર સમાન છે. એટલે કે લોકસભાનો જંગ શરુ થાય તે પેહલા કેટકેટલા પાસાઓ ફરે છે તે જોવું રસપ્રદ રહશે

હુકુમના એક્કા પાછળની વ્યૂહરચના કદાચ કામ કરી જાય તો એક નવો ઈતિહાસ રાજનીતિનો નોંધપોથીમાં લખશે બીજી તરફ દેશમાં મોંધવારી, તેલ, ગેસ, પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવને ધ્યાનમાં લેતા કોઈ  અસરકારક એક્શન પ્લાન રાજકીય રીતે અમલમાં મુકાશે તો કોંગ્રેસ ફરી પોતાના કામના વાવટા ફરકાવશે કોંગ્રેસની વ્યૂહરચના, આપ સામે વધતા પડકારો અને ભાજપ માટે થોડી કપરી કહી શકાય એવી પરિસ્થિતિનું ચિત્ર શેર બજારના આકડાની માફક બદલતું રેહવાનું છે લોકસભા માટે કોની તીવ્ર અપીલ લોકોને અડે છે તે જોવાનું છે. ઉત્તરાયણ નજીકમાં છે અને દેશના પક્ષોમાં પણ ઉત્તરોતર ચેન્જ આવતો જાય છે ઈલેક્શનની ફાઈટથી કોની દોર સત્તા તરફ જશે  અને કોની દોર કપાશે તે આગામી સમય નક્કી કરશે જસ્ટ વેઇટ એન્ડ વોચ ફોર લોકસભા 2014.    

જહાં તેરી યે નજર હે મેરી જા મુજે ખબર હૈ: PM પદના ઉમેદવાર પર સૌની દ્રષ્ટિ કેન્દ્રિત

જહાં તેરી યે નજર હે મેરી જા મુજે ખબર હૈ: PM પદના ઉમેદવાર પર સૌની દ્રષ્ટિ કેન્દ્રિત

                             છેલ્લે પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણીના પરિણામમાં કોંગ્રેસનો સફાયો થઇ ગયો અને ભાજપના ભગવાની ધજાના સભ્યોએ વિજયોત્સવ મનાવ્યો. આ સાથે એક નવી પાર્ટીનો પણ રાજકારણના આકાશમાં ઉદય થયો. આમ આદમીની પાર્ટીએ અસાધારણ જીત મેળવી અને અન્ય પક્ષોને આમ વિચારતા કરી દીધા. 'આપ'ની રાજનીતિના રણમેદાનમાં એન્ટ્રીથી આમ તો ઘણી શીખવા જેવું છે પણ અત્યારે તો દિલ્લીમાં સરકાર સર્જનનું કોકડું એવું તે ગુચવાયું છે કે જાણે ગાળામાં ફસાયેલો કાટો. જે નીચે ઉતરે તો પક્ષનો પારો ઉચે ચડે. બીજો એક મહત્વનો નિર્ણય આવ્યો કે લોકપાલ બીલ રાજ્યસભામાં પસાર થઇ ગયું અને અન્ના હઝારેના શરીરની આત્મામાં નવા પ્રાણ ફુંકાયા. આને એક શક્તિશાળી વિચારનું વિનીગ થયું એમ ચોક્કસ કહી શકાય. આવનારા મહિનામાં સોનિયા ગાંધીનું સસ્પેન્સ ખૂલવાનું છે ત્યારે પી.એમ.ના ઉમેદવાર માટે જેટલા લોકો એટલી વાતોમાં નવા નવા નામ કાને પડે છે. રાજકારણની ચર્ચામાં અત્યારે ઉમેદવારનું નામ એ હોટ ટોપિક છે. બેઠક, સભા અને મંત્રણાથી એક દિશામાં પી.એમ.ના પદ માટેની વાતોનું વાવાઝોડું સોનિયા ગાંધીના જજમેન્ટથી કંઈ બાજુ ફંટાશે એ અત્યારે કેહવું અંધારામાં આભલા ટકવા જેવું રિસ્કી છે. આગાઉની સ્થિતિના અનુસંધાને રાહુલને જવાબદારીનું એક પણ જામફળ ખાવામાં રસ નથી. કોંગ્રેસના મૌને વિચાર અને વાતોને વેગ આપ્યો છે એટલે કે જયારે ભાજપમાંથી પીએમ પદના ઉમેદવાર માટે નરેન્દ્ર મોદીનું નામ  જાહેર થયું ત્યારે કોંગ્રેસ કોઈ પણ પ્રકારનો હકારો કે નકારો કર્યો ન હતો. હારની હવા સ્પર્શતા આત્મમંથનની વાતો વેહવા લાગી પણ સત્તા પરની વિદાય કોઈ પણ પક્ષ માટે ખૂબ ખૂબ વેદનાથી ભરેલી જ હોય છે. આજ ચૂંટણીનો જીવતો અને અવારનવાર જાગૃત અવસ્થામાં બોલતા નામનો દાખલો એટલે શીલા દિક્ષિતની સત્તાનો સૂર્યાસ્ત.

                કોંગ્રેસની વર્કિંગ કમિટીની નાની મોટી કમેન્ટની આપ લેથી આવનારા જજમેન્ટ પર અત્યારે સૌની નજર છે. એક તરફ આ વર્ષે મેદાનમાં ઉતારેલી નવી ટીમ 'આપ' અને ભાજપની ટીમ બંને એક તકની માંગ કરે છે જયારે અરવિંદ કેજરીવાલે સરકાર સર્જનની પણ તૈયારી બતાવી છે. હાલમાં તો દિલ્લીમાં સરકારની નવરચના માટે કોઈ થનગનતું નથી. પરિવર્તન અને વિકાસના બેનર નીચે ચાલતી વચનોની હારમાળામાં ક્યા વર્ગનો ઉદ્ધાર થશે એ તો આવનારો સમય નક્કી કરશે. શરતના અમલથી સત્તા સંભાળવાના સપનામાં ધીમે ધીમે અભરખાનો વધારો થતો જાય છે. વ્યૂહરચના માત્ર ચૂંટણી વખતે જ નહિ પણ ખરી ગેમ તો હાર કે જીત બાદ શરુ થાય છે. પી.એમ.ના પદ માટે પક્ષો વચ્ચે તક અને તર્કનું વિચાર યુદ્ધ ચાલે છે ત્યારે બીજા પક્ષો આગળ વધવાની કેડી કે રસ્તા વિશે મુદ્દાઓની હારમાળામાં નવા નવા મોતી ઉમેરતા જાય છે. લોકપાલ પણ કેટલાક અંશે રાજકીય પક્ષોને ખટકતું હતું પણ હવે છેલા 42 વર્ષથી લટકતા  બીલને આખરે રાજ્યસભાએ લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. લોકપાલ સાથે પણ રાજકીય પક્ષોની દ્રષ્ટિ અલગ અલગ છે. આમ તો દેશની રાજનીતિમાં અત્યારે કોઈ ચિત્ર સ્પષ્ટ નથી અને સરકાર બનાવવાની હોડ કોઈ સ્લોવ મોસમમાં ચાલતી હોય એવું લાગે છે. આપ લોકો સાથેના સંવાદથી ધીમે ધીમે ડગલા માંડવા માંગે છે પણ સામે ભાજપમાં પાવર પોલીસી એટલે કે મોદી ફેક્ટર કામ કરે છે. આ સાથે જાહેર સાહસમાં લોકોને સક્રિય કરવાના આઈડિયા નરેન્દ્ર મોદી ખૂબ સારી રીતે જાણે છે. પી.એમ.પદના ઉમેદવાર માટે પોતાની રીતે લડી લેવા દરેક પક્ષ સજ્જ છે ત્યારે હવે આ હવાલો કોના હાથમાં જાય છે એમાં એક આમ આદમીને પણ રસ છે. આમ પણ 'આપ'એ પોતાની વિશાળતા માટે જડમુળથી હોમવર્ક કરવું પડશે. લોકોમાં મંતવ્યો સાથે એક અસરકારક અમલીકરણ પણ કરવું પડશે.આપ માટે અત્યારે વાતાવરણ પહેલા ધોરણમાં ભૂલકાઓ જેવું છે પણ તેની સ્ટ્રેટેજીને નબળી માની શકાય એમ નથી.

                      અહી એક વાત સીધી અસર કરે છે કે તાજેતરમાં રાહુલે દેશને એક મજબુત લોકપાલ બીલ આપવાની વાત કરી છે અને આ બીલને આમ આદમીની પાર્ટી સાથે લેવા દેવા છે કે ન તો અન્ના હઝારે સાથે પણ એક વાત સ્પષ્ટ છે અમુક અંશે તો મોટાભાગના પક્ષને આ બીલ સાથે લેવા દેવા છે. આમ પણ સરકારને આપની કેટલીક શરતો નડે છે તો સામે ભાજપનું કંઈક ખુચે છે. આપ કોઈ  પક્ષ સમર્થન આપવા સિસકારા કરતો નથી. દિલ્લીની રાજગાદી માટે અને ખાસ તો પેએમ માટે સૌની નજર એક જ દિશામાં એક થઇ છે. આ સાથે લોકપાલની ચર્ચાનું બજાર પણ ગરમ છે પણ દેશ ભ્રષ્ટાચારમાંથી 100%  મુક્ત થાય આ વાત માની શકાય એવી નથી. દેશમાં ધીમે ધીમેં પરિવર્તન પ્રવેશતું જાય છે. અસરને ઓળખીને અવસર માનવતા રાજપુરુષો પર હવે લોકોની આશા પૂરેપૂરી છે. તક સાથે લોકોમાં મૂડ જાણવા પણ નવા આવનારા પી.એમ.એ સતર્ક રેહેવું પડશે. હવે જોવાનું એ છે પી.એમ.પદ માટે કોનું નામ જાહેર થાય છે. સોનિયાના સસ્પેન્સ બ્રેક બાદ રાજ્વીરો શું રિએક્ટ કરે છે અને લોકો આ મુદ્દે શું કોમેન્ટ કરે છે તે માટે વેઇટ ફોર ધ જજમેન્ટ ડે 17 જાન્યુઆરી 2014.

                                 

પ્રચારયુદ્ધનું નવું પ્લેટફોર્મ: સોશિઅલ મીડિયા

પ્રચારયુદ્ધનું નવું પ્લેટફોર્મ: સોશિઅલ મીડિયા

દિવસે ને દિવસે સબળ બનતું માધ્યમ સોશિઅલ મીડિયામાં હવે એક નવા વિષયનો સમાવેશ થયો છે. એ વિષય એટલે રાજનીતિ. નેતા અને નાગરિકોની સીધી વાત એટલે સોશિઅલ મીડિયા. છેલ્લા બે વર્ષથી વિશાળ વ્યાપ ધરાવતું ઈન્ટરનેટ નવા રાજકીય યુદ્ધ મોરચા તરીકે ઊભરી રહ્યું છે. તાજેતરમાં ગુગલ.કોમ અને કોબ્રાસ્પોટનું  સ્ટીંગ ઓપરેશન "બ્લુ વાઈરસ"એ  સાઈબર સોપારી લેનારી કેટલીક આઈ.ટી. કંપનીઓની કામગીરીનો  ભાંડો ફોડ્યો. આમ પણ ઈન્ટરનેટ પર ઘણા રાજવીરોએ મંગલાચરણ કર્યા છે અને કેટલોક ચોક્કસ વર્ગ તેને લાઈક કે ફોલો પણ કરે છે. ઓપરેશનના આ દાવામાં ઘસ્ફોટ કરવામાં આવ્યો છે કે કેટલીક આઈ.ટી. કપનીઓ નેતાઓની પોઝિટીવ કે નેગેટિવ પબ્લીસીટી કરે છે. આ દલીલના પ્રત્યુત્તરમાં કોઈ રાજવીરોએ વળતો શાબ્દિક પ્રહાર પણ કર્યો નથી. આક્ષેપ અને આરોપોનાં શાબ્દિક યુદ્ધની પાછળ પ્રચારનો હેતુ મુખ્ય હોય છે. ચૂંટણીમાં  લાભ માટે ગમે તેવો ચાંદલો કરવા તૈયાર થઇ જતા નેતાઓને લાઈક્સ અને ફોલોઅર્સના ફિગરથી જોમ ચડી જતું હોય છે  અને જીગરથી ભાષણ કરતા હોય છે પણ આમાંથી કેટલાક એકાઉન્ટ ફેક તો કેટલાક ફેકું પણ હોય છે. રાજકારણમાં હવે ઈન્ટરનેટ એક પાવરફૂલ ટુલ બનતા રાઈ જેવી વાતનો પહાડ અને નાના કદની કામગીરીને ગ્લોબલ ટચ લગતા વધારે સમય નથી લાગતો. સોશિઅલ મીડિયા પરની ગરમાગરમ ચર્ચા માત્ર મસ્તી કે માટેની નથી હોતી લોકોનો ફ્લેવર જાણવા ઘણા કલેવર માણસો કામ કરતા હોય છે સેલિબ્રિટીથી લઈને સામાન્ય વ્યક્તિ સુધી તમામ વેબ પરનાં લોકોના સ્ટેટસ ટેકનોલોજીની આંખમાં સ્કેન થાય છે.

ટેકનોલોજી આવતા રાજનીતિમાં વ્યૂહરચના કલ્પના ન આવે એ રીતે બદલાય  છે. એમાં પણ હવે તો વોટ્સ એપ્પ આવતા એક સુત્ર સાચું પડ્યું છે કે "કરલો દુનિયા મુઠ્ઠીમેં". આજે સોશિઅલ સાઈટ પર જ્યાં જ્યાં જે પક્ષનું અસ્તિત્વ છે ત્યાંનું એક આખું પેજ બનાવવામાં આવ્યું છે જેમાં એક રીક્વેસ્ટથી પ્રચાર અને પંચાત ઝુંબેશનો ભાગ બની ભડાસ કાઢી શકાય છે. જેમાં કોઈ શાણો પેજનો એડમીન કોઈ વિવાદિત પોસ્ટને કાયમ માટે ડિલીટ કરી નાખે છે. અહી ચર્ચા અને પ્રચારનું બઝાર કાયમ ગરમ રહે છે અને આમાં પણ ક્લોઝ અને ઓપન એમ બંને પેજ જોવા મળે છે. એટલે આ તો કોઈ પણ પાર્ટીની ઈ ઓફીસ કહી શકાય અને હવે તો મોબાઈલમાં  નેટ આવતા મીટીંગ "કભી ભી કહી ભી" થાય. પ્રચારને લઈને હવે સોશિઅલ સાઈટ પણ એક પ્લેટફોર્મ બન્યું છે. જ્યાં ટાર્ગેટ ઓડીયન્સ યુવાનો અને હેતુ વોટનો છે. લાગે છે કે હવે રાજનેતાઓ ઘરે ઘરે જવાને બદલે યુવાનોના પેજ પર અપીલ કરશે. કોઈ પણ કામગીરીના ફોટા એવી રીતે અને એવા શીર્ષકથી મુકાય છે કે એક વાર એમ થાય લાવ જોઈએ તો ખરા...કારણ કે હવે રાજનીતિ પણ માર્કેટિંગના કેટલાક સુત્રોથી ચાલે છે "જો દિખાતા હે વહી બિકતા હે". પ્રચારની પોસ્ટમાં હવે કોઈ ખાસ એવી કોસ્ટ આપવી પડતી નથી કારણ કે હવે નેટ સસ્તું થયું છે. બીજી તરફ યુવાનોને સીધી રીતે જોઈ શકાય છે અને સ્થાનિક રાજકીય પદાધિકારીઓનું આખું અનોખું પેજ બનાવવામાં આવે છે સાથે એની જ ટીમના કોઈ અપણા લીસ્ટમાં હોય એટલે આપમેળે એનું સજેશન આવે. હવે એમાં કોણ ફેક છે અને કોણ ક્યારે ક્રેક થાય એનું કંઈ નક્કિ નથી હોતું. જાહેરનમાં કડક સુરક્ષામાં રહેનારા નેતાઓને આમ આદમીને વોટ વખતે જ મળવા આવે છે. મિશન ઇલેકશનમાં ખુરશીનું સ્વપ્ન જોનારા હવે સોશિઅલ મીડિયાને પણ નથી મુકતા. હવે આઈ.ટી. કંપનીઓ પ્રચાર અને પબ્લીસીટીથી વિવાદના વંટોળમાં ચડી છે ત્યારે હવે જોવાનું એ છે કે ક્યાં રાજવીરોનું કેટલું પીઠબળ છે? કોઈ પણ મોટો મુદ્દો હોય જેમ તેને પોલીટીકલ ટચ લગતા સમય નથી લાગતો તેમ તેને સોશિઅલ મીડિયાની કોમેન્ટ કે લાઈક મેળવતા પણ વધારે વાર નથી લગતી.

                                              સોશિઅલ નેટવર્કિંગ વેબસાઈટએ એક અભીવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા આપી છે. વિચારોને શબ્દો આપવાની જગ્યા આપી છે. સેલિબ્રિટીથી માંડીને આમ આદમી સુધી સૌ કોઈ એમાં ટહુકે છે.(સ્ટેટસ કે ટ્વીટ કરે છે) કેટલાક તીખા ટહુકાથી વિવાદના વાવાઝોડાને વેગ મળે છે. તાજેતરમાં ગીતકાર જાવેદ અખ્તરે તહેલકા કેસની પીડિતા વિષે ટ્વીટ કરી હતી જે પછીથી તેને ડિલીટ કરવી પડી અને ખુલાસો કરવો પડ્યો એ પણ 160 શબ્દોમાં. કોઈ વાત હોય પ્રચારની કે પ્રસિદ્ધિની તેને સોશિઅલ મીડિયા પર પ્રસાર થતા જેટ વિમાનની ગતિથી પણ ઓછો સમય લાગે છે. આજે સોશિઅલ મીડિયા પ્રચારનું માધ્યમ બન્યું છે ત્યારે કોઈ કોમેન્ટ કોક માટે ગમતા શબ્દો તો કોઈ માટે ખાટી વાણી લાગે છે. વાસ્તવિકતા અને આધુનિકતાના સહારે કોણ હીટ અને કોણ લોકોના મગજમાં ફીટ થશે એ માટે વેઇટ એન્ડ વોચ. બાકી તો સોશિઅલ મીડિયાની નાની મોટી સટાક તો ચાલ્યા જ

કરશે.              

  

               

શિક્ષણમાં સેટિંગની શ્રેણી અને સગેવગે થઇ જતો વહીવટ

શિક્ષણમાં સેટિંગની શ્રેણી અને સગેવગે થઇ જતો વહીવટ

                          શિક્ષણમાં રોજેરોજ આવતા સમાચાર મોટાભાગે વિદ્યાર્થી અને વાલીગણ સિવાય ભાગ્યે આખા વિભાગને સ્પર્શતા હોય છે. ખાસ કરીને વેકેશનનો માહોલ, પરીક્ષાની શરૂઆત, પરિણામની જાહેરાત, શાળા કે કોલેજ ખુલવાની તારીખ અને પ્રશ્ન પેપેર કે કોર્સ પેપરમાં છબરડા આવા કેટલા વાવડ સમયાંતરે કાને પડતા હોય છે. પણ છેલ્લા એક મહિનામાં કેટલીક શૈક્ષણિક ઘટનાઓ એ શિક્ષણ તંત્રમાં રહેલા પદાધિકારીઓની ઊંઘ ઉડાડી દીધી. નાના શહેરમાં થયેલા મોટા કૌભાંડથી સમગ્ર શિક્ષણ વિભાગ વિચારતો  થઇ ગયો છે. દેશમાં કૌભાંડની કથામાં હવે એક વધુ અધ્યાય ઉમેરાયો છે. શિક્ષણ કૌભાંડ અધ્યાય. આમ પણ રાષ્ટ્રમાં જયારે કોઈ કૌભાંડ બહાર આવે છે ત્યારે મોટી મોટી વાતો કરતા રાજવીરો એકાએક મૌન વ્રત લઇ લે છે. ઓક્ટોબર મહિનાની 22મી તારીખે પણ કંઈક એવું જ બન્યું. રાજકોટમાં જર્નાલિઝમ કોલેજ ચલાવતા ચંદ્રકાંત હીરાણીના પુત્રનું ડમી પરીક્ષા કાંડ ઝડપાયું. તેના પુત્રની ઉતરવહી કોલેજની કેન્ટીનમાંથી મળી ને આખો પ્લાન છતો થઇ ગયો. પોલીસ ફરિયાદ, ધરપકડ અને તેની સાથે જોડાયેલા તમામ પાસા પરનો કાળો વહીવટ સામે આવ્યો. સિન્ડીકેટ સભ્ય બની કોલેજ અને શિક્ષણમાં સખળડખળ કરવાનો આ કીમિયો જૂનો છે પણ જયારે કોઈ ચોર રંગે હાથ પકડાય ત્યારે સારું સારું બોલતા ઉતરતી કક્ષાના શિક્ષકોનો આકરો મિજાજ ખુલ્લો પડી જાય છે. જયારે શિક્ષણમાં કોઈ નાનો તણખો થાય ત્યારે ઉમટી પડતા કેટલાક બુદ્ધિના બહાદુર ટોળાઓનો આવાજ શમી જાય છે. લોની પરીક્ષામાં ચાલતું ડામી કૌભાંડે કૌભાંડની સિરીઝમાં વધારો કર્યો. ટેકનોલોજી આવતા શિક્ષણ જગતમાં ભાર હળવો થવાના બદલે વધારે કડાકૂટ ભર્યો બન્યો હોય એવું લાગે છે. ઓનલાઈન ફોર્મ ભરવા મોટા ભાગની શિક્ષણ સંસ્થાઓ તેને અનુસરે છે ત્યારે દશેરા એ ઘોડું ન દોડે તેમ ચોક્કસ સમયમાં સાઈટમાં સમસ્યા ઉભી થાય અને ભૂલ બધી ફોર્મ ભરનારની જ નીકળે. ઓનલાઈન યુગમાં શિક્ષણે હકીહતમાં લાઇવ બનવાની જરૂર છે.

              તાજેતરમાં આઈ.એ.એસ ટ્રેનીંગ સેન્ટરમાંથી પાંચ કરોડના પુસ્તકો સગેવાગે થઇ ગયા. આમ પણ માંડ માંડ ગુજરાતમાંથી આઈ.એ.એસ તૈયાર થાય છે તેમાં પણ આ પ્રકારના ગોટાળાથી શિક્ષણમાં આર્થિક રીતે ફટકો પડે છે. દર વર્ષે શિક્ષણને કુલ બજેટના 72 થી 73% હિસ્સો મળે છે. પણ ક્યાં કેટલું અને કેમ ગોઠવાય જાય છે તેની બેલેન્સશીટને સમજતા કેટલીક વાર ગળે ઘૂટડો ન પણ ઉતરે. પાંચ કરોડની કિમતમાં ચાર લાખ પુસ્તકો ક્યાં ગોઠવાયા તે મુદ્દે સેફ ઝોનમાં રહીને જવાબ આપતા સત્તાધીશો કામગીરી ચાલુ હોવાનો દાવો  કરે છે. પેટ્રોલ ડીઝલ અને ગેસની કિમતમાં ભાવનો પારો ગબડતો નથી તેમ શિક્ષણમાં શું સસ્તું છે તેના પર એક રીસર્ચ કરવું પડે. પ્રાથમિક શિક્ષણ મફત અને ફરજીયાત બનાવવાની વાતોનું અમલીકરણ કેટલું? અને તેની ગુણવત્તા પર ચાંપતી નજર રાખવાનો સમય આજે કોને છે?? દિવસે દિવસે શિક્ષકો માટે નવી નવી પરીક્ષાઓ યોજીને ડાઈનામાઈક શિક્ષકો તૈયાર કરવા પ્રયાસો કરવામાં આવે છે તો બીજી બાજુ શિક્ષકોના સંતાનો ડામી કૌભાંડમાં ઝડપાય છે. આ પણ એક વાસ્તવિકતા છે કે સમસ્યાની વાતો સાથે સમૃદ્ધિ ભેગી કરતા શિક્ષણમાં પણ હવે એક બિઝનસ ફોર્મેટ ફોલો થવા માંડ્યું છે. સરકારી શાળાઓને તાળા લાગવા માંડ્યા છે તો રાજકોટ જેવા શિક્ષણનું હબ માનતા શહેરમાં એજ્યુકેશન ઇન્સેપ્કટરની ભરતી નથી થઇ અને ગામડાઓમાં પણ શિક્ષણની લોલમલોલ ચાલે છે. શૈક્ષણિક વર્ષની શરૂઆતમાં રાહત ભાવે ચોપડા કે નોટબુક આપતા જૂથ શિક્ષણ માટે હિતકારી પગલા લેવામાં રિસ્ક છે એમ માને છે.  શિક્ષણમાં ડિગ્રીની કોન્ટીટી કરતા લીધેલા શિક્ષણની ક્વોલીટી વધારે મહત્વની છે. પદવીઓની હારમાળા કરતા વ્યવહારુ જીવનમાં સરવાળા આવળવા અગત્યના છે.

                                             

             બોર્ડની પરીક્ષા વખતે જેટલી કડકાય વિધાર્થીઓ પર રાખવામાં આવે છે તેની માત્ર 10% નજર શિક્ષણ તંત્રના દરેક ખૂણામાં રાખવામાં આવે છે વહીવટની જગ્યાએ વધારે કામ લઇ શકાય. આમ પણ પુસ્તકોમાં વર્તાતી અછત અને ભૂલોના બદલાતા વર્ઝનથી આપણે સૌ વાકેફ છીએ. આ બધા વચ્ચે શિક્ષણ વિભાગે લીધેલો એક નિર્ણય પણ કાબિલે દાદ છે. પ્રથમ વખત રાજ્યના શિક્ષણ વિભાગે શ્રેષ્ઠ સ્કૂલ એવોર્ડની જાહેરાત કરી છે. આ પહેલા રાજ્યની શાળાઓને સ્કૂલ એવોર્ડ આપવામાં આવતો હતો પણ હવે શહેર કક્ષાએ આ એવોર્ડની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આમાં પણ કોઈ શોર્ટ કટનો ઉપયોગ ન થાય તો સારું. નવી નવી ડિગ્રીની એન્ટ્રીની સાથે ટ્રેક બદલતું શિક્ષણ પાયાનું જ્ઞાન આપવામાં ક્યાંયથી બ્રેક ન થાય એ હવે જોવાનું છે. આ સાથે કોઈ કૌભાંડની કથામાં કોઈ નવો અધ્યાય ન ઉમેરાય તો સારું અન્યથા શિક્ષણના કૌભાંડો પર પી.એચ.ડી.ની થેસીસ લખાશે.          

નિવૃત થવું જોઈએ પણ નિષ્ક્રીય નહિ.

"હું ક્રિકેટ વગર જીવી શકીશ કે નહિ પણ ક્રિકેટ સદાય મારામાં જીવિત રહેશે"
                                                                                                      -સચિન તેંદુલકર

                    સોળ નવેમ્બેર 2013નો દિવસ ઈતિહાસની નોંધપોથીમાં કંઈક આગવી રીતે લખાય ગયો. માસ્ટર બ્લાસ્ટર સચિનની વિદાય એક યાદગાર ક્ષણ બની ગઈ. સમગ્ર વિશ્વએ આ ઘટનાની નોંધ લીધી અને ક્રિકેટના વિશાળ રેકોર્ડ સાથે સચિનનું નામ પણ એક રેકોર્ડ બુકમાં અમર થઇ ગયું. સચિનની આ વિદાય એટલે એક રેકોર્ડના આંકડાને લાગેલું પૂર્ણવિરામ. જેને સમયાંતરે યાદ કરવામાં આવશે ત્યારે સચિન ફરી લોકોના હ્રદયમાં લાઈવ થશે. તેની રમતમાં એક લય હતી, એક સ્પાર્ક હતો જેને જોઇને એક વાર તો કોઈ મંત્રમુગ્ધ બની જાય. પણ દરેકના ક્ષેત્ર સાથે ક્યાંક ખૂણામાં પડેલો કે કેલેન્ડરની તારીખ સાથે જોડાયેલો શબ્દ એટલે એ નિવૃત્તિ. માત્ર ક્રિકેટમાં જ નહિ પણ દરેક માનસના જીવનમાં એ જે તે ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી છે. કોઈ યોગ્ય સમય લે છે તો કોઈ સમયથી પેહલા. નિવૃત્તિ એટલે ક્ષેત્રની પાછળ મુકેલું પૂર્ણવિરામ, ક્ષેત્રની ભાગદોડીમાંથી મળતો કાયમી વિરામ, જે તે ફિલ્ડને ફોલ્ડ કરી ફેમેલીને આપવામાં આવતું ફુલ્ એસાઈમેન્ટ, ફ્રેન્ડસને ગમે ત્યારે આપી શકાય એવું કમિટમેન્ટ. પરંતુ, જે ફિલ્ડને આપણે અલવિદા કહ્યું હોય છે તે સદાય અપની અંદર ક્યાંકને ક્યાંક જીવતું હોય છે. ક્યારેક કોઈ વખતે અચાનક એ ક્ષેત્ર આપણી સામે તરવરવા લાગે છે એટલે કે માણસ ભલે નિવૃત થાય પણ જે તે સેક્ટર સાથે તે હતો તેની સાથે તેનું મન વત્તા ઓછા અંશે સક્રિય હોય છે. કોઈ પણ ફિલ્ડમાંથી નિવૃત થવું જોઈએ પણ નિષ્ક્રીય નહિ. આપણે અભ્યાસ વખતે કંઈક શીખતા હોયએ છીએ જયારે યુવાનીમાં તેને સાથે લયને દોડીએ છીએ અને વૃધાવસ્થામાં તે ક્ષેત્ર સાથે ચાલી શકાય છે. જીવનની બીજી ઇનિંગમાં પણ ટેસ્ટ મેચ જેવું રમી શકાય છે બસ એક ફિલ્ડ સાથે આપણી કંટીન્યુટી હોવી જોઈએ. નિવૃત્તિ એટલે કોઈ વિષયને મૂકી દેવો એવું નહિ પણ એના માહોલ છોડી દેવો. રતન ટાટાએ પણ નિવૃત્તિ લીધી છે પણ તેમ છતાં એક કંપની મેનેજમેન્ટના અને એક વિનીગ પાવરના ફોર્મ્યુલા તેના મનમાં જીવે છે. આજે તે નિવૃત છે પણ ધીમી ગતિએ પ્રવૃત પણ છે.

                                   બિઝનસમાં પણ એક પઢી પછી નવી પઢીએ તે વેપારનો વ્યાપ વધાર્યો હોય તેવો કિસ્સો એટલે ધીરુભાઈ અંબાણી અને તેના પુત્ર અનિલ અને મુકેશ. જયારે કોઈ વ્યક્તિ નિવૃત થાય છે ત્યારે વ્યવસાયમાં એક જગ્યા ખાલી પડે છે પણ જયારે કોઈ નવું ત્યાં આવે છે ત્યારે એ જગ્યા પર એક નવા સાહસ સાથે નવી દિશા પણ ખુલે છે. નિવૃત માણસ પણ પોતાની  ગમતી પ્રવૃત્તિ સાથે સક્રિય રહી શકે છે. નિવૃત્તિ એટલે મનગમતું કામ કરવા માટેની એક અસરકારક તક. નિવૃત્તિ એટલે આઝાદી પણ એ ક્ષેત્રથી નહિ પણ એક કામથી, ભારેખમ જવાબદારીથી, મશીન જેવા લગતા એકને એક કામથી. કોઈ પણ કામ એક ધ્યાનથી ઓછુ નથી અને તેને છોડ્યા બાદ ક્યાંય ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા મથવું પણ પડે. નિવૃત્તિ બાદ પણ તે કામનું સાતત્ય હોય તો સદાય આપણે એક્ટિવ રહીએ છીએ. કોઈ કાર્યક્રમ હોય કે ક્રિકેટ લાઈવ વસ્તુની મઝા જ અલગ હોય છે. આવી જ રીતે આપણે પણ લાઈવ રહી શકીએ. જિંદગીની હાફસેન્ચુરી બાદ કોઈ તીવ્રતાની ખાસ કોઈ આવશયકતા રેહતી નથી. પરતું, કામ સાથેની એક મજબુત રીતે કનેક્ટ થયેલા રેહવું પડે. પ્રવૃત્તિ માણસને એક એપડેટ આપે છે. કોઈ કલ્ચરની અને ફ્રેશ થઇ શકાય એવા વાઉચરની. નિષ્ક્રીયતા માણસને આળસુ બનાવે છે. હંમેશા સુસ્તીમાં રેહવા કરતા કાયમ સ્ફૂર્તિમાં રહતા લોકો બીજા માટે એક પ્રેરણા સમાન હોય છે. નિવૃત્તિના બીજ કરતા નિષ્ક્રીયતાનું નીંદણ જયારે ઉગી નીકળે ત્યારે અપણા જ ફિલ્ડના કામથી આપણે કંટાળો આવે છે. કોઈ કામના અભાવે માણસના સ્વભાવમાં પણ ફેર પડે છે. નિવૃત્તિને એક અલગ દ્રષ્ટિકોણથી વ્યાખ્યાયિત કરીએ તો નિવૃત્તિ એટલે જે તે ક્ષેત્રનો સારા સમયથી લઈને સમસ્યા સુધીના ગાળાનો પુરેપુરો નીચોડ, નિત્ય સાથે રહતું એક યાદોનું વમળ. જયારે જયારે એક જગ્યા કે કામ સામેથી પસાર થશે ત્યારે એક આખા યુગની સફર આપણી આંખ સામે જીવિત બની જાય છે. એક  તરફ કામનો છૂટતો હતો મોહ અને બીજી તરફ એક મન કે જ હવે કામની બાઉન્ડ્રી માંથી મુક્ત છે. નિવૃત્તિ જરૂરી છે પણ સદાય તે ક્ષેત્રને તિલાંજલિ આપવી યોગ્ય નથી.


             રાજનીતિથી લઈને રમતના મેદાન સુધીના તમામ ક્ષેત્રમાં રીટાયરમેન્ટ હોય છે જ. પણ રાજકારણમાં તો કોઈ  નિવૃત્તિ શબ્દ ઉચ્ચારતું પણ નથી અને રણછોડની માફક રાજીનામાંની વાતો કરે છે. નિવૃત્તિ એક બદલાવ આપે છે જેથી આપણા મનના ભાવ પણ બદલે છે. કારણ કે આઝાદી કોને ન ગમે?? પણ એક ક્ષેત્ર હોય છે જે સતત આપણી સાથે કોઈ એક વિચારમાં કે વાણીમાં જીવતું હોય છે અને આપણા પર તેની એક અસર હોય છે. એક પ્રયોગ કરવા જેવો છે કે એક વખત કોઈ કારણ વિના આપણે આપણી શાળાએ જઈએ અને ત્યાં મેદાનમાં રમતા બાળકોને જોતા આપણે જે તે ગેમ પાછળ કરેલી પ્રેક્ટિસ યાદ આવી જાય છે. લતા મંગેશકરે પણ નિવૃત્તિ લીધી છે પણ રીયાઝ છોડ્યો નથી. એક બાજુ જે તે ગીત સાથે રહેલી યાદ છે તો બીજી તરફ અનુભવની ખુબ સારી રેફરન્સ બુક હોય છે. જિંદગીના વીતેલા સમયમાં કેટલાક પાનાઓ પર એવી યાદો રહેલી હોય છે જે અપણા દાયકાને તાજો કરી દે છે અને એક નવું જોમ અપણામાં રેડે છે.

આઉટ ઓફ ધ બોક્ષ.

કોઈ પણ વયે આઉટડેટેડ થાવ એના કરતા દરેક ક્ષણે અપડેટ થઇ જાવ.

(હેટ્સ ઓફ જિંદગી પુસ્તકમાંથી)           

પરિક્રમા એટલે પ્રકૃતિના પથ પર પદયાત્રા.

પરિક્રમા એટલે પ્રકૃતિના પથ પર પદયાત્રા.

કોઈ પણ ધર્મ અને પ્રકૃતિને સીધો સબંધ છે. ક્યારેક ફળફૂલ રૂપે તો ક્યારેક તેના પાન રૂપે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે પ્રકૃતિ આપણી સાથે જોડાયેલી છે. દિવાળી કે ઉનાળાના વેકેશનમાં પ્રકૃતિના ખોળે આનંદ કરવા લોકો ઉપડી જાય છે. આજીવિકા માટેની પરિક્રમામાંથી થોડો બ્રેક આપતા તેહવારો સૃષ્ટિને મળવાનો મોકો આપે છે. દિવાળી બાદ ગિરનારની લીલી પરિક્રમા એટલે જંગલમાં થતી યાત્રા, પગપાળા કરીને કુદરતી તત્વોને પ્રત્યક્ષ માણવાની તક. લીલી પરિક્રમા શરુ થતા જ સિનીઅર સિટીઝનની સ્લો મોશનમાં મેરાથોન શરુ થઇ હોય એવું લાગે બીજી બાજુ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરવાના દિવસો સાથે વ્રત અને તપ અતૂટ રીતે જોડાયેલા છે. સંસ્થા કે કોઈ પણ ગ્રુપ દ્વારા થતી સેવાકીય પ્રવૃતિઓની હારમાળા આ પરિક્રમામાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે. આ સાથે આખા વર્ષનો વકરો કરવા નાના ધંધાર્થીઓ આ પદયાત્રામાં આવી પોહ્ચે છે. માણસ ભૌતિક વસ્તુથી નથી સંતોષાતો એટલે માત્ર પ્રકૃતિની એક ઝલકથી હાશકરો અનુભવે છે. કુદરતી સંપતિનો સ્પર્શ એટલે લીલી પરિક્રમા એવું કહી શકાય સાથે ભજન અને  વનભોજન તો  ખરું જ. સમય સાથે બદલતી સવલતોને લઈને પ્રકૃતિને પ્રત્યક્ષ નિહાળવાની તક એટલે લીલી પરિક્રમા. યાત્રાની સાથોસાથ અસર કરતી આબોહવા પણ પ્રકૃતિનો એક હિસ્સો છે. કુદરતી તત્વો માણસના ફૂડમાં બદલાવ લાવે છે તો તેનો મુડ પણ બદલે છે. આ વાસ્તવિક સાથે જ કદાચ કુદરતે તેહવાર સાથે પ્રકૃતિને કનેક્ટ કરી હશે. સતત પરિવર્તન પામતી પ્રકૃતિ પણ પોતાની પદયાત્રા કરે છે.

              સુરક્ષાની સીમમાં શરુ થતી લીલી પરિક્રમાની પદયાત્રા મનની અસ્થા સાથે તનની કસરત પણ છે. યુવાનોની ભાષામાં કહીએ તો પરિક્રમાને એક એડવેન્ચર ટુર કહી શકાય. એક તરફ ભક્તોની અસ્થા છે તો એક વર્ગની આજીવિકા છે. હાલમાં કેટલાક એડવાન્સ લોકોએ આ પદયાત્રા શરુ કરી દીધી છે. શિયાળો શરુ ફીટ રેહવા લોકો વેહલી સવારે હલવા-દોડવા નીકળી પડે છે. આ પણ પ્રકૃતિના બદલાતા સ્વભાવો જોવાની એક તક છે. ક્યારેક ઝાકળ તો ક્યારેક દાત કકડાવી દે તેવી ઠંડી, ઝાકળના કારણે ફ્લાઈટમાં કે રેલવેના ટાઇમમાં થતા ફેરફારોએ પ્રકૃતિની થતી એક અસર છે. આ સાથે આપણી દૈનિક પરિક્રમામાં પણ એક પરિવર્તન આવે છે. આ સાથે અપણા તહેવાર અને વ્યવહાર બંને બદલાય છે. દરરોજ ઓફીસના કે ઘરના ડાયનીંગ ટેબલ પર થતા લંચ અને ડીનર કરતા વનભોજનનો લાહવો અદભુ હોય છે. એક તરફ પંખાની હવા અને હમેશા કમ્ફર્ટ ઝોનમાં જીવન જીવતા આપણે થોડો સમય જંગલમાં ઝાડપાન વાળા વિસ્તારના બેડ રૂમ અને પથ્થર પર બેસીને જમવાની મઝા પણ  માણવી જોઈએ. આપણે તો ફોરેસ્ટમાં પણ બેસ્ટ કવરેજ જોઈતું હોય છે...!! આદિમાનવની વાતો તો ઘણી વાર થતી હોય છે પણ લીલી પરિક્રમા રીઅલમાં એ જીવન જીવવાનો મોકો આપે છે.  ગામેગામથી ઉમટી પડતા લોકોમાં જે તે લોક ગીત સાથે ભક્તિનો પણ ધ્વનીસ્પર્શ થાય છે. શહેરની લાઈટીંગ લાઈફમાંથી એક વાર જંગલની ડાર્ક નાઈટનો લાહવો પણ લેવો જોઈયે વાહનોના ટ્રાફિકની કરતા માણસોની ભીડ એક અનેરું વાતાવરણ ખડું કરે છે.

કોઈ પણ પરિક્રમા સાથે એક આસ્થા જોડાયેલી હોય છે એ પછી હજની યાત્રા હોય કે અમરનાથની જાત્રા, જંગલમાં પરિક્રમા હોય કે દ્વારકા સુધીની પદયાત્રા કોઈ પણ પથ સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે પ્રકૃતિ જોડાયેલી છે. બીજી બાજુ દરેક સ્થળની પ્રકૃતિમાં એક વૈવિધ્ય હોય છે. વનનું સોળે કળાએ ખીલેલું વૈવિધ્ય મંત્રમુગ્ધ કરી દે તેવું હોય છે. ધીમે ધીમે આ પરિક્રમા હવે ગ્લોબલ લેવલે મહત્વની બનતી જાય છે           
                               

તો અક્ષરો શિક્ષણ પૂરતા જ માર્યાદિત બની જશે.

તો અક્ષરો  શિક્ષણ પૂરતા જ માર્યાદિત બની જશે. 

              એકવીસમી સદી તથા આ ટેકનોલોજીના યુગમાં કાગળની કોપી એ સોફ્ટ કોપી બનતી જાય છે અને ધીમે ધીમે બધું સ્ક્રિનિંગ થતું જાય છે. સવારના સમય આવતા છાપાથી લઈને ફોર્મ ભરવા સુધીની વિધિ હવે ઓનલાઈન બની છે. કી બોર્ડ પરના સારા સારા ફોન્ટથી બધા લોકોના અક્ષર સારા બન્યા છે. ઓનલાઈન યુગ આવતા સમય ન લાગ્યો તેનાથી પણ ઓછો સમયમાં એપ્લીકેશન એરાને લોકોએ સ્વીકાર્યો. ઓનસ્ક્રીન ફોન્ટના વૈવિધ્યના લીધે એક આકર્ષકતાનું સાતત્ય ટકી રહ્યું છે. જાહેર ખબરથી લઈને જોઈનીંગ સુધીના દરેક કાગળ પર શબ્દો એક હોય શકે છે પણ તેના અક્ષર જુદા જુદા હોય છે. કોલેજકાળ પૂરો થતા ટેકનોલોજીની દિશામાં આગેકુચ કરતા લોકોની સહી પૂરતા અક્ષર હવે સીમિત બન્યા છે. કોમ્પ્યુટર અને સ્માર્ટ ફોન આવતા હાથે લખેલું લખાણ માર્યાદિત વર્ગમાં જોવા મળે છે. શિક્ષણમાં પણ ટેકનોલોજીનો એક ટચ લગતા વર્ગખંડ હવે સ્માર્ટક્લાસ બનતા જાય છે. બાળપણમાં સારા અક્ષર માટે થતી મેહનત સમય જતા હવે કી બોર્ડ પર હાથ બેસાડવામાં જાય છે. આ આજની વાસ્તવિકતા છે. છેલ્લે તમે ક્યારે તમારા અક્ષરમાં લખાણ લખ્યું હતું યાદ છે??  કી બોર્ડની કી એ કલમમાંથી નીકળતા અક્ષરને એક બાઉન્ડ્રીમાં બાંધી દીધા છે. જેમાં એક ચોક્કસ વર્ગ કામ કરે છે. 

               આજે કોઈ જુના દસ્તાવેજમાં અક્ષર જોતા થોડું નવીન લાગે કે એ સમયના લોકોના અક્ષરો કેવા હતા? એક સમયમાં જયારે આજની કોઈ ટેકનોલોજી ન હતી ત્યારે એક હસ્ત લિખિત પત્રોનો યુગ હતો. આજે એ સ્થાન હવે ઈ મેલ એ લીધું છે. વધતી જતી આધુનિકતા સાથે અક્ષરનો વ્યાપ મંદ ગતિએ લીમીટેડ થતો જાય છે. આવનારા સમયમાં સ્માર્ટ યુગમાં અક્ષર કોઈ ચોક્કસ સમય પૂરતા માણસની સાથે રેહશે એવા અત્યારે એંધાણ દેખાય છે. કારણ કે હવે બધું એપ્લીકેશન બેઈઝ થતું જાય છે. જેમાં એક એક્સેસ પોલીસી છે કે ટચ એન્ડ વર્ક. અપણા દેશના મહાપુરુષોના પત્ર તેમણે જાતે લાખેલા છે. પરંતુ, સમય જતા તેમાંથી શાહી નાશ પામતા અને કાગળ સડી જતા. ટેકનોલોજીએ જેટલી સવલત આપી તેની સામે ઘણી બધી વસ્તુને માર્યાદિત કરી નાખી. સમયની બચત સામે શાળામાં આપવામાં આવતું ફ્રી હેન્ડ હાંસિયામાં ચાલ્યું ગયું. અક્ષર શિક્ષણ પૂરતા માર્યાદિત બન્યા. બીજી તરફ માતૃભાષામાં પોતાની સહી કરનાર લોકોની સંખ્યા ખુબ ઓછી છે. એક એવો પણ સમય હતો કે દેશમાં અંગ્રેજો દ્વારા થતા પત્રવ્યવહારમાં માતૃભાષાની એક છાપ  જોવા મળતી. આજે કોઈ પણ લેટર કોમ્યુનીકેશનમાં ચોક્કસ ફોન્ટ જોવા મળે છે પણ અક્ષર? આજે પણ ડાયરી લખનાર એક સમૂહ છે અને પોતાના લેખ કે કવિતા પોતાના જ અક્ષરમાં કેટલાક લોકો લખે છે. ત્યાં સુધી અક્ષરનો વ્યાપ છે. તો એવા પણ કેટલાક પાસા પર કામ કરતા લોકો આજે પણ પોતાના અક્ષરને સાથે રાખીને વ્યવસાય કરે છે. જેમ કે ડોક્ટર શિક્ષક લેખકો કવિઓ પત્રકારો દેશી હિસાબના ચોપડા લખતા મેતાજી. આદિમાનવના યુગથી લઈને આજની આધુનિકતા સુધી જે આપણી સાથે રહ્યું તે લિપિ છે. ક્યારેક કોઈ ચિત્ર કે લખાણ આકાર કે વળાક વિનાના નથી. ભાષાની વિવિધતા સાથે અક્ષર પણ સાચવવા જોઈએ અને તેનું સાતત્ય પણ રેહવું જોઈએ. અહી ગાંધીજીનું એક વાક્ય ખુબ અસર કરે છે "ખરાબ અક્ષરએ અધુરી કેળવણીની નિશાની છે." પણ ધીમે ધીમે વધતા જતા સ્ક્રિનીંગ સામે અક્ષરરેહશે ખરા? 

                ઓનલાઈનની દુનિયામાં રોજ નવા નવા સાહસ થતા જાય છે ત્યારે અક્ષરનું મૂલ્ય પરીક્ષા પુરતું જ થતું જાય છે. દરેક ક્ષેત્રે નવી ટેકનોલોજી આવતા હવે તો જાહેરાતના બોર્ડ પણ ચોક્કસ ફોન્ટ સાથે કોમ્પ્યુટર બેઇઝ થતા જાય છે એટલે હવે પેઈન્ટરનું કાર્યક્ષેત્ર કોઈ રિક્ષા કે દિવાલો પર ચિત્ર દોરવા પુરતું જ રહ્યું છે. ઈ ફેસેલીટીના લીધે અક્ષરની આવરદા ધીમે ધીમે ઘટતી જાય છે. આજે સહી પર અંગ્રેજી ભાષાએ પોતાનો કોપી રાઇટ મૂકી દીધો હોય એવું લાગે છે. તમે છેલ્લે માતૃભાષામાં ક્યારે સહી કરી હતી? અક્ષરનો એક ઈતિહાસ છે પણ અત્યારે એવું લાગે છે કે આજની પેઢી ભવિષ્યમાં તેના દાદા કે પપ્પાએ રાખેલી સી.ડી.,ડી.વી.ડી. કે પેન ડ્રાઈવ શોધશે કારણ કે આ તો સોફ્ટ કોપી યુગ છે. અક્ષર માણસ સાથે રહે છે પણ હવે માત્ર પ્રારંભિક તબ્બકા પુરતું અને શિક્ષણ- અક્ષરજ્ઞાન લેવા પુરતું જ માર્યાદિત રેહશે. રાયટીંગની આ રિયાલીટી આવનારા સમયમાં કેવું ચિત્ર ઉભું કરશે એ માટે જસ્ટ વેઇટ એન્ડ વોચ           

                             

સેટેલાઈટ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે દેશનું નવું સાહસ: ઇન્સેટ થ્રી ડી.

સેટેલાઈટ ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે દેશનું નવું સાહસ: ઇન્સેટ થ્રી ડી.

         રોજબરોજના વ્યવહારમાં નવી જૂની ટેકનોલોજી માનવજીવનની એટલી નજીક આવીને જોડાઈ ગઈ છે કે સવારના એલાર્મથી લઈને નવરાશના સમયમાં ગેમ્સમાં ટાઈમપાસ કરવા સુધીનો સમય  ટેકનોલોજી સાથે છીએ.ઓફીસના લેપટોપથી માંડીને લોંગ ડ્રાઈવ પર જવા માટે ચાર્જ  કરવું પડતું આઈપોડ, કેમેરા, આઈફોન સ્માર્ટફોન અને ટેબલેટ સુધીના અતિ આધુનિક ઉપકરણો દરરોજના કાર્યનો એક ભાગ બન્યા છે આ આજની વાસ્તવિકતાને નકારી શકાય તેમ નથી. સિનેમાના શોની બુકિંગથી લઈને સેટેલાઈટ સુધીનું તમામ કંટ્રોલિંગ કી બોર્ડની તક તક અને માઉસની ક્લિક પર આધારિત બન્યું છે. હળવાશની પળોથી શરુ કરીને હવામાનની આગાહી સુધીની મોટાભાગની વસ્તુઓ ઓન સ્ક્રીન બની છે. અવારનવાર ન્યુઝ ચેનલો પર દર્શાવતા સમગ્ર દેશના હવામાનમાં સમાચાર અતિ ડિજીટલ સ્વરૂપમાં  રજુ થાય છે ત્યારે તેમાં કેટલીક ગ્રાફિક્સ અને થ્રીડી ટેકનોલોજી ભાગ ભજવે છે. હવે, આ ક્ષેત્રને થ્રીડી સેટેલાઈટ ટેકનોલોજી સાથ આપશે.એટલે કે હવે કાળા વાદળોથી માંડીને વરસાદ સુધીના ચિત્રોનું સ્પષ્ટને થ્રીડી વ્યુ સ્ક્રિન પર જોવા મળશે. તારીખ 26 જૂલાઈ એટલે અમદાવાદ બ્લાસ્ટનો દિવસ. આ જ દિવસને ટેકનોલોજીએ હકારાત્મક રીતે પોતાની સાથે જોડી દઈ નવું સાહસ કર્યું એ ભારતનો ઇન્સેટ થ્રી ડી સેટેલાઈટ.

                  દેશમાં સેટેલાઈટ ટેકનોલોજી ક્ષેત્ર અતિ આધુનિક ટેકનોલોજીની દિશામાં આગળ વધતું જાય છે. દેશનો બીજા નંબરનો એકસકલુઝીવ સેટેલાઈટ જે હવામાનની તલસ્પર્શી માહિતી આપે છે. તે ઇન્સેટ થ્રી ડીનું જાપાનના સહયોગથી લોન્ચિંગ થયું છે આ થ્રી ડી સેટેલાઈટનું કંટ્રોલિંગ આગામી સમયમાં બેંગ્લોર ખાતે આવેલું ઈસરોનું વડુંમથક પોતાના હાથમાં લેશે.નવસર્જનના આ ખેચાયેલા તારના વાવડ વિજ્ઞાનલક્ષી સાહસ અને સિદ્ધિમાં વધારો કરે છે. હજારો લાખો કિમી દુર આવેલા સેટેલાઈટ પર પૃથ્વી પરની હાઈ-ટેકનોલોજી અંકુશ રાખે છે બીજી તરફ થ્રી ડી સેટેલાઈટ આવનારી કુદરતી આફતોની ચેતવણી આપશે. ઉપરાંત કેવા પ્રકારની રેસ્ક્યુ સર્વિસની જરૂર પડશે તેની માહિતી આપશે. જીયોસિન્ક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બીટમાં ફરતો આ સેટેલાઈટ કંઈક આગવી ભૂમિકા ભજવશે. ઈસરોની ટીમ દ્વારા તૈયાર થયેલો આ સેટેલાઈટ સંપૂર્ણ સેન્સર બેઇઝ સીસ્ટમ ધરાવે છે. હવામાનના કાર્યો ઉપરાંત તે ટેલીકોમ્યુનીકેશનમાં પણ ટેકો આપશે. હાલમાં તે જે તે ચોક્કસ ક્ષેત્રની તસ્વીર આપવાનું કામ કરે છે.
***   ***   ***
પ્રોજેક્ટ પાછળનું લક્ષ્ય:

       વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના નિતનવા નખરા પાછળ એક ધ્યેય હોય છે. વિજ્ઞાન કોઈ હવામાં ગોળીબાર જેવી વાતો નથી કરતુ. કોઈ પ્રોજેક્ટના બેનર હેઠળ કોઈ જશ ખાટી જવાનો હેતુ રાજકીય ક્ષેત્રમાં લાગુ પડે છે તેમ કોઈ વ્યર્થ યોજનાનું ઘડતર અહી થતું નથી. આ સમગ્ર ટીમનો હેતુ પર્યાવરણ અને તોફાનો અંગેની આધારભૂત સૂચનાઓ આગાઉથી પ્રાપ્ત કરી જીવ સૃષ્ટિને સુરક્ષિત કરવાનો છે. આ ઉપરાંત પૃથ્વીના આવરણમાં બનતી નાની-મોટી ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવાનો હતો. જેમાં પ્રથમ અગ્રતા આપવી પડે તેવું પરિબળ સમુદ્રની હિલચાલ, તટીય પ્રદેશની નિરીક્ષણ તથા તાત્કાલિક સાવચેતી થકી શું પગલા લઇ માનવજાતને રક્ષણ આપી શકાઈ છે તે છે.

     ઉત્તરાખંડમાં આવેલી અપતિઓ સાથે ત્યાંના હવામાન વિભાગ તથા તંત્ર વચ્ચે વાદ-વિવાદ ચાલ્યા હતા. પરંતુ, વિજ્ઞાન વધુ સતર્કતા તરફ દોટ મૂકી રહ્યું છે આવું ઇન્સેટ થ્રી ડીના સાહસ બાદ સમજાય છે. સારા કામમાં સો વિઘ્ન નડે તેમ આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટએ કેટલીક ટાઈમિંગ સબંધી લોન્ચિંગ પ્રક્રિયાની પરીક્ષા પાસ કરી. સૌ પ્રથમ લોન્ચિંગને લઈને લેવાયેલા નિર્ણયમાં 4 ડિસેમ્બર 2010નો દિવસ પસંદ થયો હતો. પરંતુ, કંઈ થઇ શક્યું નહિ.
   
      એરિયાને 5 દ્વારા લોન્ચ અવકાશમાં લઇ જવામાં આવેલો આ સેટેલાઈટ જયારે લોન્ચ થયો ત્યારે ઉપર ચડ્યાની 24 મિનિટ સુધી સૌના જીવ તાળવે ચોટેલા હતા. કારણ કે આટલો મોટો માંચડો ઉપર જઈને પ્રોજેક્ટ પર પાણી ફેરવે તો વિજ્ઞાનીઓની ટીમ વગર પૂરે તણાય જાય. પરંતુ, જયારે સમગ્ર સેટેલાઈટ બીજી ભ્રમણ કક્ષામાં સેટ થયો ત્યારે સંશોધકોમાં જીવમાં જીવ આવ્યો.
*** *** ***

ઇન્સેટની કાલ, આજ ઔર કલ.

      ઇન્સેટનું પૂરું નામ ઇન્ડિયન નેશનલ સેટેલાઈટ સીસ્ટમ છે. જેના સર્જનથી લઈને સંચાલન સુધીનું કામ ઈસરો સેન્ટર કરે છે. સૌ પ્રથમ તરતા મુકવામાં આવેલા વૈશ્વિક સેટેલાઈટનો ધ્યેય ટેલીકોમ્યુનીકેશન, પ્રસારણ-સેવા અને અંતે હવામાનનો હતો. ઈ.સ. 1983માં છોડવામાં આવેલા ઇન્સેટ-1 એશિયા પેસિફિક પ્રાંતનું વિશાળ અને પ્રથમ સ્થાનિક કોમ્યુનીકેશન સેટેલાઈટ સીસ્ટમ હતી. જેના પાયામાં દુરદર્શન, ભારતીય હવામાન વિભાગ, ટેલીકોમ્યુનીકેશન  સેક્ટર અને ઈસરોના પ્રયાસો જવાબદાર હતા. જેના આધારે ટેલીવિઝન પ્રસારણ અને હાઈ રીઝોલ્યુશન ઈમેજ પ્રોસેસની શરૂઆત થઇ. આ ઉપરાંત ઇન્સેટ સીરીઝની ઝલક જોઈએ ત્યારે પ્રથમ સાહસમાં જ નિષ્ફળતા સાથે નિરાશા સાપડી. ઇન્સેટ વન એ એક રિસ્ક હતું પણ જરૂરિયાત સંતોષે એવું બાયું નહિ. ત્યાર બાદ ઇન્સેટ વન બી 1983માં લોન્ચ થયું જે માંગની સામે સર્વસમાવેશક બન્યું. આ સાથે ખૂટતી કડી હતી એ હતું ડીજીટાઈઝેશન. ત્યાર બાદ ઇન્સેટ 2ઈ, ઇન્સેટ થ્રી એ, ઇન્સેટ થ્રી સી, થ્રી ઈ પછી કલ્પના વન, જીસેટ 2, એડ્યુંસેટ, ઇન્સેટ 4 પકેજ અને અંતે ઇન્સેટ થ્રી ડી.સેટેલાઈટના  સાહસનો વિષય અવકાશ કરતા પણ મોટો છે કારણ કે દરેક સેટેલાઈટ સર્વિસ સાથે પાસા પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રીતે સંકળાયેલા છે.
*** *** ***

 નાસા + ઈસરો = નવું સંસોધન અને નવી ખોજ

           નાસાના અવનવા પ્રોજેક્ટના સમાચાર સમયાન્તરે વહેતા રહે છે તેની સામે ભારતીય સંસ્થા ઈસરોની પ્રવૃત્તિ એટલી જ નોંધનીય છે. બંને વચ્ચેની તુલના કે તફાવતનો દ્રષ્ટિકોણ નથી. પરતું, હવે બંને એક મિશન પર એક થવાના છે. આ મુદ્દે બંને વચ્ચે ચર્ચાઓ થઈ ચુકી છે. ઇન્ડો અમેરિકાના પરિશ્રમથી એક નવો પ્રોજેક્ટ આકાર લેશે. આ સંયુકત પ્રોજેક્ટની શ્રી ગણેશ થાય ચુક્યા છે ત્યારે ઈસરોના ચેરમેન રાધાક્રિશ્નનન એ આ નવા સેટેલાઈટને સર આવું નામ આપ્યું છે. પરંતુ, આનંદ વાત એ છે કે નાસાના વાળા એ અમદાવાદની મુલાકાત લીધી હતી જેનો હેતુ આ યોજના વિષેનો હતો.નાસાના નેટવર્કમાં ગુજરાતનો ડંકો વાગ્યો એમ ચોક્કસથી કહી શકાય.

બંને સંસ્થાએ ભાવી યોજના વિષે હાથ મિલાવ્યા છે ત્યારે આ નવું સાહસ આગામી માસથી રજુ થશે. ટેકનોલોજીના મહારથી (અમેરિકા) સાથે મહાસત્તા બનવા આગેકુચ કરી રહેલો દેશ (ભારત) ક્યાં આયોજનનું અમલીકરણ કરશે એ આગામી સમય બતાવશે.આ સાથે દેશ થોડું વિદેશની ટેકનોલોજીનું અનુકરણ કરશે.પ્રોજેક્ટ કરતા નાસા સાથે કાર્યાનુભવ એક ક્રેડીટ છે.

વરસાદી માહોલમાં બાર બપોરે સુર્યોદાય થાય કે ન થાય પણ ટકનોલોજીના સેક્ટરમાં દરરરોજ નવી સર્વિસ અને નવા સાધનોને લઈને એક નવો સૂર્યોદય થાય છે હવે પછી ટેકનોલોજીમાં શું થશે તે માટે વોચ અને વેઇટ ફોર સમથીંગ ન્યુ.   
        

એન ઇવનિંગ ઇન મોન્સૂન

 એન ઇવનિંગ ઇન મોન્સૂન
        અષાઢ એટલે અંધારા અને અજવાળાની ઋતુ. દિવસે પણ બતી ચાલુ કરવી પડે, ઘરમાં દોરી બાંધીને પંખા નીચે કપડા સુક્વાવા પડે, અષાઢ એટલે આખો દિવસ ઘેરાયેલા વરસાદી વાદળાઓની મોસમ. કાળાડિબાંગ આકાશ પછી ચોખ્ખું થતું રંગ બદલતું આકાશ, પ્રકૃતિના પરિવર્તનનો સમય, સુકાઈ ગયેલા નદી-નાળામાંથી વેહ્તું, પાણી આનદમય અને આપણા વ્યવહારમાં કપડા જલ્દીથી ન સૂકવાનો ભય, મોબાઈલ-પાકીટ પલળી જવાની બીક, ઠંડાપ્રહોરમાં આવતી છીક, અષાઢ એટલે કુદરતી સૌંદર્યનું આકર્ષક સ્વરૂપ. સવાર પડે એટલે અજવાશ થાય અને આ મૌસમમાં સૂર્યદેવની વાદળો સાથે સંતા-કુકડી શરુ થાય. બપોરે ભેજ અને સાંજે વાતાવરણમાં અનુભવાતી ભીનાશ. સમગ્ર સૃષ્ટિ જાણે સજીવન બની હોય એવું લાગે. મોરનું મન પણ થનગાટ કરવા માંડે, વર્ષા ઋતુમાં ધરતીએ લીલી ચાદર ઓઢીને બેઠી હોય છે અને અગ્નિ જેવી ગરમી બાદ સર્વત્ર ટાઢક પ્રસરી ગઈ હોય છે. વાડી વરસાદ આવે એટલે માટીની સુગંધ, જાણે ધરાએ સ્પ્રે કર્યું હોય એમ મેહ્કી ઉઠે.      

      સવારથી ધીમી ધારે વરસતો વરસાદ શમી જાય, તો ક્યારેક એ થી ઉલટું પણ થાય. લાંબા સમયથી વરસતો મેહુલો થોડા સમય માટે પોરો ખાય અને સાંજના સમય એક મસ્ત ઉઘાડ થાય. વરસાદની વાદળી થકી ભીંજાતી ભોમમાં લીલી હરિયાળી ઉગી નીકળે છે ત્યારે ચોતરફ એક ગ્રીનલેન્ડનુ સર્જન થાય છે. સાંજના સમયે વાતાવરણ હજુ મોર્નિંગ મોડ પર હોય એવું લાગે છે.ધીમે ધીમે રાતના આગમન સાથે ટાઢકનું સાતત્ય વર્ષાની ભેટ જેવું લાગે છે. સ્વચ્છ આકાશમા આકૃતિ બદલીને આગળ વધતા વાદળાઓ મેરેથોનમાં દોડતા હોય એવું લાગે છે. ચોમાસાની સાંજ એટલે ફ્રેશનેસ, હેપીનેસ, લોંગડ્રાઈવ પર જવા થનગનતું મન, આખી સીઝનમાં પલળવા આતુર મન અને દુર દુર સુધી રખડપટ્ટી કરવાની ઈચ્છા.

          ચોમાસાની સાંજ એક અનેરો માહોલ લઈને આવે છે. ચોમાસામાં હાઈવે પર મુસાફરી કરતા આસપાસ નજર ફરે એટલે મન એજ વિચારે કે ઓલી બાજુ વરસાદ હશે. અન્ય સીઝનમાં પુરપાટ વેગે દોડતા વાહનોની ગતિ ધીમે પડે છે. ક્યારેક સાંજે 6 વાગ્યાના સમયે પણ વાહનની લાઈટ ચાલુ રાખવી પડે એવું અવારનવાર બન્યું હશે. એન ઇવનિંગ ઇન મોન્સૂન એટલે એટલે સાંજે ધીમે ધીમે ઝીરો થતી વિઝીબીલીટી. આવો અનુભવ સૌ કોઈએ હાઈવે પરની મુસાફરીમાં કર્યો હશે. સાંજનો સમય એટલે કુદરતી લાઈટનું સ્લો મોસમમાં થતું શટડાઉન. જયારે ધીમી ધારે વરસતા વરસાદમાં વાહનની કે ગામડા-શહેરમાંનીં સ્ટ્રીટ લાઈટ તરફ જોવા બાદ ખ્યાલ આવે કે મેહુલાનું જોર કેટલું છે.? આમ સાંજ બાદ અંધારું એટલે કાળુંનભ. ખાસ ચોમસામાં લાલ બનતું આકાશ અને એ સાંજે પડતો સાંબેલાધાર વરસાદ, બધા સ્થાને ભરાય જતું પાણી તેમાંથી વાહન પસાર થાય એટલે આસપાસ ઊડતી છાલક. અહી મુકેશ જોશીની કાવ્ય પંક્તિ અસર કરે છે "મારા ઘરનુ સરનામું તે જતી શોધી લાવે, ભરચોમાસે ઠાઠમાંઠથી ઘરમાં રેહવા આવે" સાંજે પડતા વરસાદને જોઇને આપણે સૌ સેઈફ ઝોન તૈયાર કરી લઈએ છીએ ચોમાસામાં સાંજે વરસતો વરસાદ એટલે સાંજ એન્લાર્જ થતી હોય એવું લાગે અને અંધારાની કાળી ઓઢાણી પોતાનું કવરેજ વધારે છે આવો એક સેકંડનો બદલાવ જયારે લોંગડ્રાઈવ પર નીકળ્યા હોય ત્યારે સૌથી વધુ ફિલ થાય

           બીજી તરફ સાંજે સ્વચ્છ થયેલા આકાશ તરફ નજર કરીએ ત્યારે વાદળી રંગનું વિશાળ કેનવાસ અપણી ઉપર હોય અને અપણે તેની નીચે એનીમેશનની જેમ હરતા ફરતા હોય એવું લાગે. આગળ વધતી ટ્રેનની બારીમાંથી પાછળ જતા સ્ટેશન સાથે આકાશ સ્થિર થયું હોય છે અને વાદળાઓ ટ્રેનના પાટે એન્જીનથી આગળ વધતા હોય છે. સામેથી આવતી ટ્રેનને ટ્રેક આપવા થોડીવાર માટે થંભી ગયેલી ટ્રેનની બારીમાંથી બાજુના ભીના ટ્રેક અને પથ્થર જોતા વરસાદ ન હોવા છતાં વરસાદ  હોવાની સાબિતી મળે છે. હાઈવેની મુસાફરીમાં સાંજે અંધારું પથરાય તે પેહલા હોલ હોલ્ટ લેતી બસ કે કારમાંથી નીચે ઉતરતા આસપાસની નદી કે તળાવમાંથી વેહતા પાણીનો આવાજ કુદરતી ટેપમાંથી વાગતું એક ઓરીજીનલ વર્ઝન હોય આવું લાગે છે. આમ, પણ ઓરીજીનલનો આનંદ જ અલગ હોય છે. શમી સાંજે છલકાતા બંધ, તળાવ કે ડેમને જોવા ગયા હોય ત્યારે વેહતા ધોધને ઝીલવા સૌ એ મોબાઈલમાં એક ક્લિક તો જરૂર કરી હશે. ક્યારેક એક સાથે અને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે હરતો ફરતો મેહુલો સાંજનું શ્રેષ્ઠ ચિત્ર મૂકી જાય છે. પછી એ સાંજે વરસાદ હોય કે ઉઘાડ.

આ વરસાદ નીતિન વડગામાની પંક્તિ ગાતો હોય એવું લાગે છે.
"વાદળી પેહરી મોજ  છું ઉડી આપોઅપ સફર હું રોજ કરું છું."
ચોમાસાની ઋતુમાં સાંજ એટલે કુદરત દ્વારા ચાલતી આકાશમાં રંગ પુરાવાની હરીફાઈ.
બીજી તરફ સૃષ્ટિને ભીંજવવા માટે સાંજ સુધી લડી લેવાનો વરસાદનો મૂડ.

"આવ રે મેહુલા આવ
       મેહુલા અષાઢના રે"

હેપી એન્ડ સેઈફ મોન્સૂન
    

ફોટોગ્રાફી: ઝારા તસવીર સે તું 
 

ઉત્તરખંડમાં થયેલા જળપ્રલયની તસવીર જોતા જ દિલ કંપી ઉઠે અને એક પ્રશ્ન થાય કે ફોટામાં આવું હશે તો વાસ્તવિકતા કેવી હશે? સર્વત્ર કાટમાળ, સ્થળ ત્યાં જળ, અને સલીલની શક્તિથી બદલી ગયેલું ચિત્ર, એક વિડીયો કે તસવીર સ્વરૂપે અપણા સુધી પોહ્ચ્યું. અઢળક ફોટા, જુદા જુદા સ્થળોનીં સમય સાથે બદલતી સ્થિતિ અને રાહતકાર્યની ગતિની વાત ફોટા દ્વારા સમજાતી ગઈ. આવી પરિસ્થિતિ થાય ત્યારે કેમેરામેને જીવના જોખમે સાહસ કરવું પડે પોતાની જાત સાથે લાખો રૂપિયાનો દાગીનો (કેમેરો) ડેમેજ ન થાય તેની પણ તકેદારી રાખવી પડે. પુરહોનારત, ભૂકંપ અને વાવાઝોડાની તસ્વીરો સમયાંતરે અપના સુધી પોહચતી રહે છે. પરંતુ, રોજબરોજના વ્યવહારમાં અને બદલતી મોસમ સાથે બનતી જતી ઘટનાઓના ફોટામાં ક્યારેક હટકે કહી શકાય આવું ચિત્ર પ્રકાશિત થાય છે. જેમ કે, વર્ષાઋતુમાં કળા કરતો મોર, શહેરમાં કોન્ક્રીટના જંગલ પર ઘેરાતા વાદળો, જંગલ વિસ્તારમાંથી પસાર થતી ટ્રેન, નદી કે તળાવમાં ધુબાકા મારવા પડેલા છોકરાઓ આ તમામ ચિત્રો આપણે ડે મોડમાં જોયા જ હશે. આ ઉપરાંત દરિયા કિનારે ફરવા ગયા હોય કે કોઈ હિલ સ્ટેશને સનસેટનો ફોટો સૌ કોઈ એ પોતાના મોબાઈલ કે કેમેરામાં લીધો જ હશે. આ સાથે સ્વજનને હાથ નીચે રખાવીને એક વાર બધા એ ફોટો પડાવ્યો જ હશે. આ પછી મુસાફરીમાં રાત્રે નીકળ્યા હોય અને સૂર્યોદય થાય ત્યારે બસ ટ્રેન કે પોતાની ગાડીમાંથી સનરાઈઝનો સીન ઝીલવાની કોશિશ સૌએ કરી હશે અને સફળતા પણ મેળવી હશે. 

ફોટોગ્રાફી એટલે લાઇવ જતી વસ્તુને એક ક્ષણ માટે સ્ટીલ કરવા નો પ્રયત્ન, આવનારા સમયમાં વીતેલી ક્ષણોને યાદ રાખવા ઝેલેલું દ્રશ્ય, આજના સંદર્ભે કોઈ માહિતી કે સાઈનબોર્ડને લખવાની અવેજીમાં કરેલી ક્લિક, પ્રસંગોની ટાઈમલાઈન અને ફોટો પાડનારની કંઈક હટકે નજરનો નમુનો. ફોટોગ્રાફીનું નામ સાંભળતા છેલ્લે પડેલા ફોટા કે પ્રસંગની વાત તાજી થાય જાય ફોટોગ્રાફીનો ઈતિહાસ ઘણો જુનો અને રસપ્રદ છે. કેમેરા ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રે ઈતિહાસની દિશામાં વિહંગાવલોકન કરીએ ત્યારે આરબ વ્યક્તિનું નામ પ્રથમ હરોળમાં આવે આ માણસ એટલે અલ્હાઝેન આ વ્યક્તિએ સૌ પ્રથમ કેમેરાનું સર્જન કર્યું જેને કેમેરા ઓબ્સ્ક્યુંરા પણ કેહવામાં આવે છે. અત્યંત લો રિઝોલ્યુશનવાળો આ કેમેરો આજની અતિ આધુનિક ટેકનોલોજીનું પ્રથમ પગથીયું હતું. કેમેરાના ઈતિહાસમાં અન્ય કેટલાક નામ પણ સંકળાયેલા છે. જેને પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે આ કેમેરા સિસ્ટમમાં ફેરફાર કર્યા. જેમ સંશોધક કરતા અમલમાં મુકનારનું પ્રદાન નોધનીય હોય છે .એમ પ્રથમ ફોટો 1827ની સાલમાં જોસેફ નાઈસફોર દ્વારા ખેચવામાં આવ્યો હતો અને કેમેરો હતો ઓબ્સ્ક્યુંરા. 

આ ક્ષેત્રએ ગોકળગાયની ગતિએ પ્રગતિ કરી અને નેગેટીવ ઈમેજ પ્રોસેસિંગનું શરૂઆત થઇ. આ સાથે રોલ યુગના મંગલાચરણ થયા કેમેરા ડિવાઈસ બદલાતા ગયા. પણ રોલનું સ્થાન અચલ રહ્યું. પરંતુ, મેમરીકાર્ડ અને ચીપ ટેકનોલોજીનું આગમન થતા રોલના નાના ટુકડાએ વિદાય લીધી લેન્સના મંડાણથી ફોટોગ્રાફીમાં ક્રીએટીવીટીનું મંડાણ થયું. એક આંખ બંધ કરીને પાડવા પડતા ફોટામાં સર્જનાત્મકતા લાવવી એક કપરું કામ હતું. આ ઉપરાંત ફોટા ફેઈલ થવાની સંભાવના હતી અને કેમેરા બેકસ્ક્રિન જેવી કોઈ સવલત ન હતી. જે રીતે લેન્સના અંદરના કાચ ગોઠવાયેલા હોય તે રીતે ફોટા પડતા. આજના ઝૂમ લેન્સનો ઉપયોગ ટેલીસ્કોપમાં થતો 1834ના સમયગાળામાં ઝૂમ લેન્સે કેમેરાબોડી સાથે હાથ મિલાવ્યા અને કાયમ માટે મોબાઈલમાં સીમ કાર્ડની માફક જોડાય ગયા. આ લેન્સનો સૌ પ્રથમ ઉપયોગ કરનાર રાષ્ટ્ર હતું અમેરિકા. ત્યાર બાદ ફોકસ કરતા કેમેરાની શરૂઆત થઇ બ્લેક એન્ડ વાઈટ ફોટામાંથી કલર ફોટાની ટેકનોલોજી વિકસી. ટેકનોલોજી મોંઘી બનતા આ ફોટોગ્રાફીના ધંધામાં આવી આજે ડિઝાઈનીંગ ઘરે ઘરે વસી ગયું છે. તેનો શ્રેય ફોટો માટેના સોફ્ટવેરને જાય છે. આજે કોઈ ફોટો લેબ પર આધાર રાખવો પડતો નથી. આજે લેન્સ આધારિત ફોટોગ્રાફી બની છે અને ફોટો ફેઈલ જવાની બીક રહી નથી.

     

ફોટોપ્રિન્ટ માટે મુખ્ય ત્રણ પ્રકારના કાગળનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જેમાં મેટ, ગ્લોસી અને મેટાલિકનો સમવેશ થાય છે. મેટ કાગળ આવું આવે છે. જેમાં કોઈ ફિંગર પ્રિન્ટ પડતા નથી.  ગ્લોસીમાં ફિંગર પ્રિન્ટ આવે છે અને મેટાલિક સૌથી મોંઘો કાગળ છે. જેમાં 100% કલરની  આવે છે વાઈલ્ડ લાઈફના ફોટામાં પશુ કે પંખીની ચોક્કસ મુવમેન્ટ માટે ખુબ રાહ જોવી પડે છે. આજે બધું કેમેરા ઓરિયેન્ટેડ થઇ ગયું છે એટલે હવે આર્ટનું તત્વ શોધવું પડે છે. કારણ કે આજે કેમરાનો ઓટો મોડ મોટાભાગની વસ્તુ સેટ કરી આપે છે. આજે કેમેરા જ  આવે છે જેમાં  એક ક્લિક પર 20 થી 30 ફોટા એક સાથે પડી જાય છે. કોઈ નેચર ફોટો પડવો હોય તો ચોક્કસ ટાઈમિંગ જરૂરી છે. કેમેરા સસ્તા બોડી નબળી અને વધુ ડેલીકેટ બનતી ગઈ. આજે વરસાદના ફોટા પાડવા સૌથી વધુ રિસ્કી બન્યા છે. તેમ  પણ આજે ફોટાનું વૈવિધ્ય થયું નથી. વિશ્વના કેટલાક શ્રેષ્ઠ ફોટાની ઝલક માટે ગુગલમાં ઈમેજ ક્લિક કરી સર્ચ બોક્ષમાં બેસ્ટ ઈમેજ ઓફ વલ્ડ ટાઈપ કરો અને ફોટનો આનંદ માણો.