લોકલને વોકલ કરવાની પહેલઃ આભાસી પરિણામ અને પહાડ રૂપી પડકાર

લોકલને વોકલ કરવાની પહેલઃ આભાસી પરિણામ અને પહાડ રૂપી પડકાર

કોરોના વાયરસના સંકટકાળમાંથી દેશને ફરી બેઠો કરવા માટે અનેક રાહત પેકેજ અને આર્થિક મદદની પહેલ સરકાર તરફથી કરવામાં આવી. આફત સમયમાં પણ અવસરનો અજવાશ પાથરીને આમ તો બે રસ્તાની એક જ મંઝીલનું એલાન કરાયું. આત્મનિર્ભર ભારત અને લોકલને ગ્લોબલ. આમ જોવા જઈએ તો ગાંધી ચિંધ્યા રસ્તે સાહેબે ચાલવાની વાત ફરી દાયકાઓ બાદ રજૂ કરી છે. આઝાદીના સમય વખતે ગાંધીજીએ સ્વદેશ વસ્તુઓનો સ્વીકાર કરવાની દેશવાસીઓને પહેલ કરી હતી. પણ ફર્સ્ટ કોપીનું માર્કેટ આવતા દેેેશી બનાવટનો કચ્ચરઘાણ
બોલી ગયો. દરજીએ સિવેલા કપડાંથી દિવાળી ઉજવાતી એવામાં જેના કાપડમાં ઈગ્લેન્ડ જેવા દેશના નામ આવતા હોય એવા કપડાં આપણે સૌ હોંશે હોશેં પહેરતા થઈ ગયા. હવે જો આત્મનિર્ભરતાથી જ કોવિડ-19 સામેનો જંગ જીતી શકાય એમ હોય તો આ એક અસાધારણ સિદ્ધિ સમાન સાબિત થશે. પણ 'પોન્સ' ફાવી ગયો હોય એને 'સંતુર' ફાવતા થોડી વાર લાગે. આ બંને પાસા પર સફળતા મેળવવા માટે હિમાલય જેવડા પડકાર છે અને અત્યાર રાય જેવડું પરિણામ દેખાય રહ્યું છે. એ પણ આભાસી. કોરોના વાયરસના નીવેડા બાદ વિકસીત દેશ પોતાની ઈમિગ્રેશન પોલીસીમાં ફેરફાર કરશે એ વાત નક્કી છે. ભારતે પણ પોતાની આયાત-નિકાસ સંબંધીત કેટલીક રણનીતિમાં મોટાપાયે ફેરફાર કરવા પડશે.

દેશના વડાપ્રધાને વધુ ગણવત્તા પર ભાર મૂકવાની વાત કરી છે એના પછીના થોડા જ દિવસોમાં કાર્બનથી પકવેલી કેરીના વેપલા પર દરોડા પડે એ પણ વાસ્તવિકતા છે. ગોળી લીધા પછી તરત જ અસર ન થાય એ સમજી શકાય એવી વાત છે પણ આત્મનિર્ભર બનાવવાની હાંકલ પછી પણ 'લિમ્કા' ફાવી ગઈ હોય ત્યાં 'લીંબુપાણી'નું સ્થાન આવતા હજું સમય લાગશે. પેપ્સોડન્ટના સ્થાને પતંજલીની દંતક્રાંતિ એકાએક આવે તો સવારના જ મોઢાનો ટેસ્ટ અને અરીસામાં મુખ બંને બદલી જાય. એક તરફ આ પહેલ આડકતરી રીતે ચાઈના પ્રોડક્ટનો ઉપયોગ બંધ કરવા માટેનો સ્પષ્ટ સંદેશો છે. પણ હેન્ડ્સ ફ્રીમાં અત્યાર સુધી 'યુબોર્ન' વાપર્યા છે તો સ્વદેશમાં બનેલા હેન્ડ્સ ફ્રી માર્કેટમાં મળે છે ખરા? ટેકનોલોજીની બાબતમાં આપણે ડિવાઈસ ક્ષેત્રે ઘણા પાછળ છીએ. એપ્લિકેશન અને એવી સર્વિસ સેક્ટરમાં ભારતે ઘણું સારું કામ કર્યું છે. પણ લોકલ લેવલ કામ કરતા વેપારીઓને પણ 100 કિમીથી વધારે દાયરામાં 'બિઝનેસ' કરવાનો વિચાર સુદ્ધા નથી આવતો. એ વાત જુદી છે કે, ગોરધનભાઈની ચટ્ટણી ગોવા સુધી ખાવા ગુજરાતીઓ સાથે લઈને જાય છે. પણ ગોવામાં એનો પ્રચાર કરીએ તો એ બ્રાંન્ડ બને. પણ રાજકોટના વેપારી ગોવાના માધ્યમ કે સોશિયલ મીડિયા પર એડ તો શું ટચુકડી પણ નથી આપવાના. આ પણ વાસ્તવિકતા છે. રૂ.20 લાખ કરોડને નાણામંત્રીએ પાંચ જુદા જુદા પાસામાં વર્ગીકૃત કરીને સ્થાનિકથી લઈને રાષ્ટ્રીય સ્તર સુધી આર્થિક વેગ આપવા માટે પંપ માર્યા છે. ગ્રામિણ અર્થવ્યવસ્થાને આત્મનિર્ભર ભારતની એક બુનિયાદ બનાવવા પગલાં ભરવા યોજનાઓ જાહેર કરી છે. પણ એક લોજિક તો શહેરની ભણેલી પ્રજાને પણ ગળે ઊતરતું નથી કે, અમુલના ભાવ વધે તો ઘરે આવીને દૂધ આપી જનારો કે જે તે દુકાનેથી લગવાનું દૂઘ લેનારા વેપારીઓ શા માટે ભાવ વધારો કરે છે? શું આપણે ત્યાં દૂધ આપનાર આણંદમાં આવેલા અમુલના પ્લાન્ટમાં દૂધ નાખવા જતો હશે? જવાબ છે ના. દરેકની આર્થિક સ્થિતિ સમયાંતરે સુધરવી જોઈએ. પણ જ્યારે અમુલ ભાવ વધારો કરે ત્યારે જ શા માટે? એ એક, બે, કે પાંચ રૂપિયા વધારે ત્યાં સ્થાનિક ડેરીવાળા સીધા 10 રૂ. વધારે છે. આ આર્થિક વિકાસ કહેવો કે પ્રોફેનલ લૂંટ?

            દેશના કેટલાય મોટા એકમના ઉદ્યોગમાં લોકડાઉન સુધી કાચોમાલ ચીનથી આવતો હતો એ વાસ્તવિકતા છે. કારણ કે સસ્તું પડતું હતું. ગ્રામિણ અર્થવ્યવસ્થામાં 30 લાખ લોકોને નવી રોજગારી મળશે એવી આશા સરકારે વ્યક્ત કરી છે. પણ કેવી રીતે પગલાં ભરાશે એનું આયોજન 'અચ્છે દિન' આનેવાલે હૈ જેવું છે. ગુજરાત રાજ્ય સરકારે ખડૂતોએ લીધેલી પાક લોન અંગેના હપ્તાની સમય મર્યાદા વધારી ખરા અર્થમાં રાહત આપી. આવકાર્ય અને સ્વીકાર્ય પગલું છે. એ વાત નક્કી છે કે, આર્થિક પેકેજે ઉદ્યોગ કારોબાર અને ગ્રામિણ અર્થવ્યવસ્થામાં નવા પ્રાણ ફૂંક્યા છે. બીજી તરફ ગેસના ભાવમાં ખિસ્સાતોડ વધારો કર્યો એ પણ કડવો ઘૂટડો છે. લોકલ ઉત્પાદનોને ગ્લોબલ બનાવવા માટે ઘણા મોરચા પર એક જડબેસલાક આયોજનની સાથે અમલીકરણ અનિવાર્ય છે. લોકમુખેથી થતો પ્રચાર કોઈ મોટા બેનર કે એડનો મોહતાજ નથી હોવાનો. પણ જે નાના ઉત્પાદકોને વેપારની વેલિડિટી અને માર્કેટમાં પ્રાયોરિટી વધારવી છે એને માર્કેટ રીસર્ચ કરવું પડશે. એડ આપવાથી અસાધારણ ફાયદો નથી પણ ખોટ પણ નથી જ. લોકડાઉને એક સારી અને મોટી સમજ એ આપી છે કે, હવે વેપારથી લઈને વેલ્યું સુધીના અભિગમ બદલવા પડશે. જેમ કોરોના સાથે જીવન જીવતા શીખવું પડશે એમ ધંધા માર્કેટમાં એ જ કોનસેપ્ટ ચાલશે જે ઈઝી, ઈફેક્ટિવ અને અટ્રેક્ટિવ હશે. દેશી ચાની કિટલીએ દેશી ચાની ભૂક્કીનો સબળકો ભરવાની મજા છે એ 'લિપટન'માં નથી. 'જીલેટ' તો હમણા આપી આપણા દાદા વર્ષોથી 'તોપાઝ'ની બ્રાંડ વાપરતા. આ બ્લેડને ત્રણ વાર ઘસો તો પણ મસ્ત દાઢી થાય. દેશમાં વપરાતી વિદેશી બ્રાંડની પ્રોડક્ટનું ચિત્ર જ્યાં સુધી દિમાંગમાંથી નહીં જાય ત્યાં સુધી તે ઉપયોગ માંથી નહીં જાય. સ્થાનિક ઉત્પાદકો અને વેપારીઓએ પણ બ્રોડ થિકિંગ કરીને એડથી લઈને રિમોટ માર્કેટ સુધી એક્ટિવ થવાની જરૂર છે. એટલે આડકતરી રીતે અહીં 'એડ આપો' એવો કોઈ હેતું નથી. બીજી કોઈ બ્રાંડને અહીં જાહેરાત કરવાનો પણ કોઈ લક્ષ્યાંક નથી. અસ્પષ્ટતા અને અનિશ્ચિતતાના ગાઢ ધુમ્મસ વચ્ચે વિદેશી બ્રાંડ સામે લોકલને સ્વિચ કરવાનો ઈરાદો છે. વિશ્વમાં સૌ પ્રથમ વખત ચંદ્રની ધરતીના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ચંદ્રયાન-2નું ઊતરણ થયેલું એમ યુવાદિમાંગમાં ફર્સ્ટકોપીના સ્થાને ફ્રેશ દેશી પ્રોડક્ટ અવતરશે ત્યારે ખરા અર્થમાં દેશના અચ્છેદિન આવશે.

સ્નેહ, સંબંધ અને સદ્ ભાવનાનું વાવેતર આપણા ગામ કે પરિજનોથી જ શરૂ થાય છે. હવે જે વ્યક્તિ પોતાના ગામડાંને પ્રેમ કરી જાણે એ જ દેશને પ્રેમ કરી જાણે. ઝીણીં આંખવાળા અને ઊભી લીપીમાં લખનારા ચીનના વૈશ્વિક સ્તરે બહિષ્કારના શ્રીગણેશ થઈ ચૂક્યા છે. એની સાથે ખાટી થયેલી ઘટનાઓ વર્ષ 1962થી ચાલતી આવે છે. આ તમામનો સરવાળો કરવામાં આવે તો હુંફના સંબંધમાં હુસાતુસી સિવાય કંઈ હાથમાં આવ્યું નથી. લોખંડી પુરૂષ સરદાર પટેલે એક વખત કહ્યું હતું કે, ચીનથી ભારતે કાયમી ધોરણે ચેતવા જેવું છે. કાશ્મીરનો પ્રશ્ન હંગામી છે અને ઉકેલી શકાય એવો છે. આ ગ્રેટમેને દાયકાઓ પછીનું એ વખતે વિચાર્યું હશે જે કથન અત્યારે સાચું પડી રહ્યું છે. વિશાળ અને વૈવિધ્યપૂર્ણ દેશમાં એક આખા વર્ગની વેદના એ હોય છે કેવું લાગે? અને ફાવતું નથી. આપણા દાદાજીઓ દાંતણ કરતા એટલે ડેન્ટિસ્ટ પાસે જવાનો વારો ઓછો આવતો. સ્ટેટસ બદલી શકાય તો સ્વદેશી પણ અપનાવી જ શકાય. એક હકીકત એવી પણ છે કે ધોતીમાં જે મજા છે એ ઈનરવેરના ધજાગરા કરતા પેન્ટમાં નથી. કારણ કે એ પણ વિદેશી બનાવટ જ છે. સ્વદેશી ઉત્પાદકો પણ જ્યાં તેનું ઉત્પાદન કરે છે એ શહેર, ગામ કે તાલુકા-જિલ્લાને સસ્તા ભાવે વસ્તુ વેચે એ અનિવાર્ય છે. ભલે બીજા રાજ્યમાં એમઆરપી વધારીને વેચો. પણ જ્યાં જન્મ થાય છે ત્યાં એનો ઓરિજિનલ ટેસ્ટ દરેકના ખિસ્સાને પરવડે એવો હોવો જોઈએ.

આઉટ ઓફ બોક્સ
દુનિયાની કોઈ પણ બ્રાંડ લઈ લો, જે એક સમયે લોકલ જ હતી. પણ એને ગ્લોબલ થવા પાછળ બે પાસા પર પરસેવો પાડવામાં આવ્યો. મેક્સિમમ પ્રમોશન એટ મિનિમમ પ્રોડક્ટ પ્રાઈસ

અમેરિકી ઉત્પાદનોનું ભારતીય માર્કેટ, મોંઘવારીનું ચિત્ર એટલું ઝડપથી નહીં બદલે

અમેરિકી ઉત્પાદનોનું ભારતીય માર્કેટ, મોંઘવારીનું ચિત્ર એટલું ઝડપથી નહીં બદલે

અમેરિકી રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ ભારતની મુલાકાતે આવવાના છે. જેને લઈને અમદાવાદમાં તડામાર તૈયારીઓ શરૂ થઈ ચૂકી છે. જે રસ્તાઓ, સર્કલ, સાઈન બોર્ડ અને ટ્રાફિક સિગ્નલ છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં વ્યવસ્થિત થયા ન હતા એ તમામની ત્રણ જ દિવસમાં કાયા પલટ થઈ છે. જ્યારે પણ કોઈ શહેરમાં વિદેશી મહેમાન આવે છે ત્યારે આ પ્રકારની આગસ્તાસ્વાગતા થાય એ સામાન્ય છે. જ્યારે જાપાનના રાષ્ટ્રપ્રમુખ શિંજોઆબે અમદાવાદની મુલાકાતે આવ્યા હતા ત્યારે આવી જ તૈયારીઓ વસ્ત્રાપુર વિસ્તારની આસપાસના કેટલાક એરિયાની હતી. પરંતુ, જ્યારે પણ કોઈ વૈશ્વિક નેતા ભારતની મહેમાનગતી માણે છે ત્યારે સાંસ્કૃતિક વારસાના મુલ્યને એક સ્તર સુધી અંકિત કરવામાં આવે છે. જેની પાછળનો હેતું વ્યક્તિગત કરતા વ્યાપારીકરણનો વધારે હોય છે. નવા વર્ષમાં પ્રથમ વિદેશી મહેમાનની યાદીમાં બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ગણતંત્ર દિવસ પર મહેમાન બન્યા. ત્યાર બાદ હવે મહાસત્તાના મોટા નેતા ભારતની મુલાકાતે આવવાના છે. આ સિવાય અમેરિકામાં ચૂંટણી નજીક આવી રહી છે જ્યારે ગુજરાતમાં કોર્પોરેશનની ચૂંટણીના પડધમ સંભાળાય છે. બંને પાસાઓ પર દૂરબીન જેવી દ્રષ્ટિ કરીએ તો આ એક રાજકીય એજન્ડા એમ કહેવામાં કંઈ ખોટું નથી. ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ભારતની ધરતી પર વ્યાપારી સંબંધોને મજબુત કરવાની પ્રાથમિકતા રહેશે.

       ભારતમાં ડેરી ઉદ્યોગ મોટો છે અને અમેરિકા પાસે ટેકનોલોજીની વખાર છે. એટલે ડેરી ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે અમેરિકાને એન્ટ્રી આપવામાં આવે એવા એંધાણ છે. ખિસ્સાની ખખડતી દુનિયામાં મોંઘવારીએ અવકાશી સ્પર્શ કર્યો છે. એવામાં જ્યારે આવો કોઈ મોટો પ્રસંગ ઘર આંગણે થાય ત્યારે વેપારીઓથી લઈને નોકરિયાત વર્ગ સુધી સૌ કોઈ સરકારી રાહતની અપેક્ષા રાખે એ સ્વાભાવિક છે. અમેરિકા પાસેથી આમ તો ટેકનોલોજીને લઈને આશા છે પણ એ સિવાય પણ બ્લુબેરી અને ચેરી જેવા ફળ પર ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી ઓછી થાય તો દરેકને એનો સ્વાદ ચાખવા મળી શકે છે. ભારતમાં પણ આ ફળ પાકે છે પણ વાત અહીં ગુણવત્તાની છે. બીજી તરફ ડેરીના કેટલાક ઉત્પાદનોમાં પણ અમેરિકાને પ્રવેશ મળે એવી આશા છે પણ અહીં એમનો ભાગ સમિત હશે. ભારત દુનિયાનો બીજા ક્રમનો સૌથી વધુ દૂધ ઉત્પાદક દેશ છે. પોલ્ટ્રી ફાર્મ પર આશરે આઠ કરોડ જેટલા દેસવાસીઓની આજીવિકા ચાલે છે. વડાપ્રધાનનો પ્રાથમિક હેતું અમેરિકા સાથે વ્યાપારી સંબંધો મજબુત કરવાનો છે. ખાસ કરીને ભારતીય ઉત્પાદનો પર થતા ચાર્જિસ પર રાહત મળે તો સ્થાનિક કક્ષા સુધીના લાભ મળે એમ છે. જ્યારે અમેરિકી મેડિકલ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ પર ભારતે પ્રતિબંધ જાહેર કર્યો હતો ત્યારે ટ્રમ્પે પણ વર્ષ 1970થી યથાવત રહેલા વિશેષ વ્યાપારી દરજ્જામાંથી ભારતને દૂર કરી દીધુ હતું. બંને તરફની સ્ટ્રોફ ઈફેક્ટને કારણે અસર બંને બાજું થઈ હતી. ટ્રમ્પની ભારતયાત્રાથી આવી કડવાહટ દૂર થાય એવી પૂરી શક્યતા છે.

ભારત સાથેના દ્વિપક્ષીય કારોબારમાં અમેરિકા બીજા ક્રમે છે. જ્યારે ચીન પ્રથમ ક્રમે છે. આ પાછળનું કારણ સસ્તા ભાવે મળી રહેતી ચાઈનીસ પ્રોડક્ટનું વિશાળ માર્કેટ કરોડો રડી આપે છે. ભારતની યાત્રા વખતે ટ્રમ્પ ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓ સાથે પણ મુલાકાત કરશે અને અમેરિકાના રોકાણ માટે રેડકાર્પેટ પાથરશે. જેવી રીતે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અમેરિકામાં વસતા ભારતીયોને સંબોધન કર્યું હતું એમ ટ્ર્મ્પ વ્યાપારી સંગઠનને સંબોધી શકે છે. આ વર્ષે ડિસેમ્બર મહિનામાં અમેરિકામાં ચૂંટણી છે. એવામાં ફર્સ્ટ અમેરિકનની વિચારધારા ધરાવતા ટ્રમ્પ પાસે કોઈ ક્રિએટિવ તકની આસમાની આશા છે. વીજળીની જરૂરિયાતને પૂરી કરવા માટે અમેરિકા મદદે આવએ એવું અત્યારે લાગતું નથી. કારણ કે, એક તરફ ભારતીય માર્કેટમાં આંશિક મંદીની અસર છે. પણ અમેરિકી આર્થિક સલાહકારે કહ્યું હતું કે, ગેસ અને ઓઈલની જરૂરિયાત અમેરિકા પૂરું કરી શકે છે. કરોડોના પ્રસંગમાં અબજોનો ફાયદો થાય એવા એજન્ડા તો ટ્રમ્પની મુલાકાત બાદ ખ્યાલ આવશે. ટ્રમ્પેને પણ આશા છે કે, ડીલ સારી થશે તો અમેરિકાને પણ ફાયદો થશે. જોકે, વિચારવા જેવો મુદ્દો એ પણ છે કે, જાપાનના રાષ્ટ્રપ્રમુખ જ્યારે ગુજરાતની મુલાકાતે આવ્યા હતા ત્યારે તેમણે બુલેટ ટ્રેન આપી હતી. પણ આ ટ્રેન જાપાનમાં બંધ થઈ ચૂકી છે. એટલે કોઈ વેસ્ટનો રીયુઝ ભારતને સોંપી ન દેવાય એ ખાસ જોવાનું રહેશે. બીજી તરફ જ્યારે અમેરિકી વિઝા મેળવીને પરદેશની ધરતી પર સેટ થવાનું સપનું લાખો ગુજરાતીઓનું હોય છે. એવામાં અમેરિકા કેટલી હળવાશ વર્તે છે એ પણ મુદ્દો આ મુલાકાતને અસર કરે છે. આર્થિક દ્રષ્ટિએ ભારતના સ્વાવલંબનમં હજું દિલ્હી ખૂબ દૂર છે. કારણ કે, નાના પાયાની રોજગારીનું ચક્ર ગોકળગાયની જેમ ફરે છે. સામાન્યમાં સામાન્ય વ્યક્તિને પણ આ પ્રસંગથી કોઈ રાહત વર્તાશે તો જરૂર ટ્રમ્પની ગુજરાત યાત્રા સૌને યાદગાર રહેશે.

તેલથી લઈને ટ્રેન સુધી સર્વત્ર મોંધવારી

તેલથી લઈને ટ્રેન સુધી સર્વત્ર મોંધવારી

નવા વર્ષમાં ઈરાન અને અમેરિકાના ઘર્ષણે વૈશ્વિક માર્કેટની પથારી ફેરવી છે. બદલો લેવાની વૃતિએ અનેક શહેરની આર્થિક વ્યવસ્થાને લઈ ડૂબી છે. એક તરફ સરકાર બજેટ માટેની સલાહ માંગે છે. બીજી તરફ નવા વર્ષે રેલ ટિકિટના દર વધી ગયા છે. સરકારી સાહસને લઈને વાત કરતા નેતાઓ અનેક વખત કહી ચૂક્યા છે કે, રેલ તંત્ર ખોટમાં ચાલે છે. પણ સૌથી વધારે પગાર ભથ્થા કેન્દ્રના સાહસના જ છે. આ ભથ્થાની ચૂકવણી પર થોડી બ્રેક મારીને એકમનો વિકાસ કરી શકાય છે. ડુંગળી, લસણ, દૂધ, મોબાઈલ બાદ ટ્રેનના ભાવમાં ખિસ્સું ફાટી જાય એવો વધારો થયો છતાં રેલવે તંત્રના અધિકારીઓ ખોટમાં ચાલતી ગાડીના ગીત ગાય છે. અનપેક્ષિત ભાડા વધારો બજેટ પહેલા આવ્યો છે. એટલે હવે જ્યારે પણ રાહત આપવામાં આવશે ત્યારે શાસક પક્ષના રંગબદલતા નેતાઓ જશ ખાટશે કે, અમારા રાજમાં ટ્રેનના ભાડા ઘટ્યા. એક એંધાણ એ પણ બાંધી શકાય છે કે, રેલબજેટ અણધાર્યું આવવાનું છે. સરકારનું ભાડા વધારવાનું કારણ વ્યાજબી અને માની શકાય એવું હશે. પરંતુ, હવે સામાન્ય માણસના નજરીયાથી વિચારીએ. એક માણસ દિવસમાં એક વખત રોટલો અને ડુંગળી ખાયને સૂઈ જઈ શકે છે. દૂધ પીને નાસ્તાની અવેજીમાં ચલાવી શકે છે. હવે ડુંગળીના ભાવ ગગડશે એવી જાહેરાત બાદ પણ સ્થિતિ ભાવ વધારાના બેનર નીચે જશ ખાટવા જેવી છે.

   ગુજરાતમાં દૂધ પૂરું પાડતી જાણીતી અને માનીતી કંપની અમુલે ભાવ વધારો કર્યો ત્યારે સ્થાનિક દૂધવાળાઓએ પણ મનસ્વી રીતે પૈસા ચડાવી દીધા. જાણે પોતે હજારો લિટર દૂધ અમુલ કંપનીને આપતા હોય. એટલે બ્રાંડેડ દૂધ પીવો કે નજીકમાં રહેલી ડેરીનું ભાવ તો ડબલ જ દેવાના. સિંગતેલમાં આગ ઝરતી તેજી છે અને ફ્યુલના ભાવ ઈરાન-અમેરિકાના યુદ્ધે વધારી દીધા છે. એવામાં સામાન્ય માણસની સ્થિતિ આર્થિક રીતે મૃત અવસ્થા જેવી થઈ છે. બીજી તરફ મફતની આદત પાડીને સૌની ગમતી કંપની જીઓએ એકાએક ભાવ વધારી દીધા. જોકે, આ વખતે બીજી ખાનગી કંપનીઓએ ઓફર્સ અને રિચાર્જ રેટમાં વધારો કરતા મફત વાત કરતા લોકોને કબજિયાત જેટલું જોર પડવાનું છે. કોઈ એક ચીજમાં ભાવ વધારો થાય ત્યારે બીજી ઘણી બધી વસ્તુને  અસર થતી હોય છે. વિચાર જો કે, જ્યારે ડીઝલના ભાવ ઘટે છે ત્યારે દૂધના ભાવમાં ઘટાડો થાય છે ખરા? જવાબ છે. ના. ભારત દેશમાં જે સ્પીડથી ભાવ વધે છે એ ગતિએ ભાવ નીચે ઊતરતા નથી. એવામાં સરકાર વિકાસની પીપુડી વગાડીને સામાન્ય વ્યક્તિની પડખે ચડવા થનગને છે. દેશના આર્થિક ક્ષેત્રે આટલી ખતરનાક મોંઘવારી અગાઉ કોઈ સરકારમાં જોવા મળી નથી. બીજી તરફ દેશની મોદી સરકાર એમના એમના કર્મચારીઓની વિરોધી હોવાનું સાબિત થઈ છે. કેન્દ્ર સરકાર હોય કે રાજ્ય સરકાર કોઈ કર્મચારી સરકાર સામે રાજીપો વ્યક્ત કરતા નથી. સિવાય કે ‘વહીવટ’દારો.

એક તરફ મોબાઈલનો ડેટા મોંધો બીજી તરફ રેલવે મુસાફરીએ બજેટની દઈ નાંખી. આ વખતે મોંઘવારીની ભીંસ એ હદે વધી કે ક્યાં ફરવા જવું પોસાય એમ નથી અને મીઠાઈ ખવડાવી પરવડે એમ નથી. આર્થિક મંદી અને બેરોજગારીના બોંબે અનેક વર્ગને છાંટા ઉડાળ્યા છે. આમા ભ્રષ્ટાચારને મોકળું મેદાન મળે એવું છે. હવે સરકાર ગ્રાહકોની ખરીદશક્તિ વધે એ માટે ધમપછાડા કરી રહી છે. પણ ખિસ્સામાં હશે તો દુકાન સુધી જવાશે ને? નવા વર્ષે મોંધવારીનું વિષચક્ર અનેક વર્ગના અંદાજપત્રનો અંદાજ ખોરવી પડે એમ છે. એક બાજું હજું નવજાત શિશુ ખરી પડે છે બીજી તરફ ખીલેલા વર્ગો એકાએક કરમાય જાય એવી સ્થિતિ છે.