I'm professional.But I love to travel: પંકજ ત્રિપાઠી

           I'm professional.But I love to travel: પંકજ ત્રિપાઠી          

            ફિલ્મી કલાકારોની જીવનશૈલી અવારનવાર ચર્ચામાં રહેતી હોય છે. ક્યારેક નિવેદનને લઈને તો ક્યારેક નિર્ણયને લઈને. પણ બોલિવુડની નેમ અને ફેમની દુનિયામાં કેટલાક એવા પણ કલાકારો છે જે સામાન્ય પ્રવાહથી અલગ છે. પાત્રથી લઈને પર્સનલ લાઈફમાં ઘણા એવા અનકોમન ફેક્ટર છે જે એમને બીબાઢાળ બોક્સથી અલગ બનાવે છે. આ યાદીમાં આમ તો ઘણા કલાકારો આવે છે પણ એક એવા પણ કલાકાર છે જે એકદમ અલગ છે. વેબ સીરિઝથી લઈને વૈવિધ્યસભર રોલ પ્લે કરતા પંકજ ત્રિપાઠી. માત્ર ગ્રાઉન્ડ લેવલના નહીં પણ રૂટ લેવલના માણસ. અનેક કલાકારો પોતાની એક્ટિંગ માટે પ્રવાસ કરે છે. પણ પંકજ ત્રિપાઠી માટે પ્રવાસનો દ્રષ્ટિકોણ સૌથી અલગ અને અનોખો છે. એમ ખબર પડે કે, આ લોકેશન પર શુટ થવાનું છે તો ક્યારેક દસ દિવસ પહેલા પહોંચી જાય. ઘણી વખત ક્રુ ટીમ જતી રહે તો પણ એ લોકેશન પર દસ-દસ દિવસ સુધી ફરવા માટે રોકાય. તેઓ ખુદ એવું કહી ચૂક્યા છે કે, કલાકારથી પણ મોટી એમની ટ્રાવેલર તરીકે લેન્થ અને સ્ટ્રેન્થ ખૂબ મોટી છે. તાજેતરમાં આપેલા એક ઈન્ટરવ્યૂમાં તેમણે દિલ ખોલીને વાત કરી છે. પ્રસ્તુત છે એ ઈન્ટરવ્યૂના કેટલાક અંશ. એમના જ શબ્દોમાં 

"મૈં વો આદમી હું જો ચિલ્લાને-ચિખને, લલકારને કે દૌરમેં બાત કરને કી કોશીસ કરતા હું". આમ તો દરેક કલાકાર સ્ક્રિપ્ટને ધ્યાને લઈને ફિલ્મો સાઈન કરતા હોય છે. પણ હું થોડો અલગ છું. હું ફિલ્મ ક્યાં શુટ થવાની છે એ જગ્યા અને ક્યાં એના પ્રાઈમ શોટ છે એ જાણીને ફિલ્મો પસંદ કરૂ છું. મને એવું લાગે કે, એ જગ્યા ખૂબ જ જબરદસ્ત છે તો શુટિંગમાં જતા પહેલા એ આખા લોકેશન જ નહીં એની આસપાસના બીજા 100 લોકેશન પર રીસર્ચ કરીને શુટિંગ માટે નીકળું છે. હું એ બાબતમાં સ્પષ્ટ હોવ છું કે, હું ત્યાં જઈ શું એક્સપ્લોર કરવા માગુ છું. અત્યાર સુધીમાં ઘણું એક્સપ્લોર કર્યું છે. હજું કરૂ છું અને આગળ પણ કરતો રહીશ.ઘણી વખત તો પ્રોડક્શન ટીમને ચિંતા હોય છે કે, હું ટાઈમ ટુ ટાઈમ પહોંચીશ કે નહીં. યસ, I'm professional.But I love to travel. ગત વર્ષે નવેમ્બર મહિનામાં ફિલ્મ 'કાગઝ'નું શુટિંગ પૂરૂ કર્યું. જે ઉત્તર પ્રદેશના સીતાપુર જિલ્લામાં શુટ થઈ છે. મેં રીસર્ચ કરી જાણ્યું કે, નજીકમાં દુધવા નેશનલ પાર્ક છે. એટલે શુટિંગનો હેક્ટિક શેડ્યુલ પતાવીને થેલા-બેગ બાંધીને હું ત્યાં જવા નીકળી પડ્યો. મેં પાર્કમાં અગાઉથી જ એક રૂમ બુક કરાવી લીધો હતો અને હું ત્યાં ચાર દિવસ જંગલમાં રોકાયો.-આમ પણ ફિલ્મ લોકેશન પર થતા રીસર્ચ અદ્ભૂત અને અવિસ્મરણીય હોય છે. કલ્પના પણ ન કરી હોય એવા સીન જ્યારે સ્ક્રિન પર આવે ત્યારે એમ થાય કે, વાહ....

"દસ દિવસ પહેલા પહોંચી ગયો." ગત વર્ષે ફિલ્મ 83નું શુટિંગ કરવા માટે લંડન જવાનું થયું. પણ એ માટે હું દસ દિવસ પહેલા પહોંચી ગયો અને પ્રોડક્શન ટીમને કહ્યું, આપણે સૌ ત્યાં જ મળીશું. આ પાછળનું કારણ એ હતું કે, સ્કોટલેન્ડ ફરવું'તુ. દીકરી અને પત્ની સાથે આ ટુર શરૂ કરી હતી. અમે સૌ ઈડનબર્ગમાં રોકાયા હતા. ત્યાંથી પછી હાઈલેન્ડ ગયા. આ આખા પ્રાંતની મે મુલાકાત લીધી. શુટિંગના વચ્ચેના ફ્રી શેડ્યુલમાં ઈડનબર્ગનો ફ્રિંજ ફેસ્ટિવલ પણ માણ્યો. જ્યારે પણ કોઈ હેરિટેજ ઈમારત નજરે ચડી જાય તો હું એ પાછળનો આખો ઈતિહાસ જાણવા માગું છું. મને એ પ્રકારના આર્કિટેક્ચર ખૂબ ગમે છે. જ્યારે જ્યારે મુંબઈના જે.જે. ફ્લાયઓવર પરથી પસાર થવાનું થયું ત્યારે હું એ બિલ્ડિંગ સામે જોતો અને પપ્પા વિશે વિચારતો હતો. મેં વેબસાઈટ પર અનેક વખત એ બિલ્ડિંગ વિશે શોધવા પ્રયત્નો કર્યા પણ એક લાઈન્સ પણ જાણવા ન મળી. - સામાન્ય રીતે કલાકારો પોતાની રીતે ફરતા હોય છે પણ એક ટ્રાવેલર તરીકે પંકજનો દ્રષ્ટિકોણ અનેક પાસાથી જુદો પડે છે. 

સીધી અને સરળ લાઈનમાં કહું તો હું બહું જ ટ્રાવેલ એડિક્ટેડ છું. ટ્રાવેલ વગર જીવવાનું વિચારી પણ નથી શકતો તો એપ્લાય તો ન જ કરી શકું. ટ્રાવેલ્સ જ મને એક બેસ્ટ એક્ટર બનાવે છે. જ્યારે આપણે પ્રવાસ કરીએ છીએ આપણે આ દુનિયાને સમજીએ છીએ અને એમાં આપણે આપણી જાતને સેટ કરવા એક્ટિવ થઈએ છીએ. ગોવામાં સીઝનનો પહેલો વરસાદ માણ્યો છે. આવો માહોલ હોય ત્યારે હું મારા ગામડાં બેલસાંડને મિસ કરૂ છું. આ વર્ષે તો થોડું ટફ છે પણ હું એની મુલાકાત લઈ શકીશ કે નહીં એ પણ ડાઉટ છે. મારો ટ્રાવેલ પાછળનો હેતું સ્પષ્ટ છે. માત્ર ટ્રાવેલ, ફરવું, રખડવું. પછી એમાં કોઈ લક્ઝરીને પ્રાયોરિટી નથી આપતો. રાહુલ  સંસ્ક્રિતયાયાન જેણે પોતાના જીવનના 45 વર્ષ સુધી ટ્રાવેલીંગ કર્યું છે. ઘણા ઓછા લોકો આ વ્યક્તિને ઓળખે છે. તેણે એક બુક લખી છે. 'વોલ્ગા સે ગંગા'. એ એવું કહેતા કે, વ્યક્તિએ ચિંતામુક્ત થવાની જરૂર છે. જે ટ્રાવેલથી થઈ શકે. કારણ એ આ એક પ્રકારનો ચેન્જ આપે છે. ટ્રાવેલ એક જરૂરિયાત છે. આ જ અભિગમને કારણે મને ટ્રાવેલ ગમે છે. આઈ લવ ટ્રાવેલ.

"મને તો તમામ પ્રકારનો પ્રવાસ ગમે-પ્રોફેશનલ હોય કે, પર્સનલ" હું મારી દીકરીને જંગલ બતાવવા માગું છું, પહાળ, નદી. હું એને ગંગા કિનારે અને બ્રહ્મપુત્રાના કિનારે લઈ જવા માગું છું. વિદેશી પંખીથી પરીચીત કરાવી છે. એ જગ્યાએ પણ લઈ જવા માગું છું જે જગ્યાએથી એ પણ અહીં સુધી આવી છે. આ દેશની દરેક નદી જોવા માગું છું. જે તેના ઉદગમ સ્થાનથી દરિયામાં સમાય છે ત્યાં સુધીની તમામ જગ્યા જોવા માગું છું. પણ જ્યારે હું જઈ નથી શકતો ત્યારે ગુગલ મેપ પરથી એને જોવ છું. હું દીકરીને એ તમામ વસ્તુઓથી પરિચિત કરાવવા માગું છું. લેન્ડસ્કેપથી લઈને આર્કિટેક્ચર સુધી અને શહેરથી લઈને આર્ટ અને મ્યુઝિક સુધી. જો લેન્ડસ્કેપની વાત કરવામાં આવે તો હું એવું માનું છું કે, દરેક ભારતીયએ એના જીવનમાં એક વખત આ બંને જગ્યાઓ ફરવી નહીં પણ જાણવી જ જોઈએ. લેહ-લદ્દાખ અને કચ્છનું રણ. જ્યારે ફેમિલી સાથે ફરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે સૌ પ્રથમ એ બધાને હું ત્યાં લઈ ગયો હતો. હું કોઈ હોટેલ્સ કે કોટેજમાં સાંજ વીતાવવાને બદલે આસપાસના સ્થળોને એક્સપ્લોર કરું છું. છ દિવસની કચ્છની મુલાકાતમાં અનેક વસ્તુઓ જોઈ. ખાસ તો લખપત ફોર્ટ. અતુલ્ય વારસો. હેરિટેજ એન્ડ હિસ્ટ્રી. જ્યાં ફિલ્મ 'રેફ્યુજી'નું શુટિંગ થયું છે. એક સમયે અહીં સિંધુ નદી વહેતી અને ફોર્ટેને એક લાખ રૂપિયા કર પેટે મળ્યા હતા. તેથી એનું નામ લખપત પડ્યું હોવાનું સ્થાનિકોએ કહ્યું હતું. પણ પછી ભૂકંપને કારણે અહીં નદીઓના પ્રવાહ બદલતા આ ખ્યાતિ અસ્ત થઈ ગઈ. પણ જર્ની ક્યારેય ભૂલી ન શકાય એવી છે. (ક્રમશઃ)

યે લોગ કહેતે થે મે તબ ભી ગાતા થા જબ બોલ પાતા નહીં થા

યે લોગ કહેતે થે મે તબ ભી ગાતા થા જબ બોલ પાતા નહીં થા

જૂના ગીતની રીધમની એ જ તો તાકાત છે કે જે આજે પણ રીક્રિએટ થઈ રહ્યા છે


‘એક આંખ મારૂ તો....’, ‘યાદ આ રહા હૈ... ’, ‘પ્યાર બિના ચૈન કહાં રે... ’, ‘રંબા હો હો... ’, ‘જીમ્મી જીમ્મી આજા આજા...’આવા અનેક ડિસ્કો થીમ પરના ગીત આજે પણ જ્યારે કાને પડે છે ત્યારે સાંભળવા ગમે છે. સંગીતની દુનિયામાં રીક્રિએશનની સીઝન શરૂ થઈ છે. જેમાં જૂના ગીતને નવા ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટના સ્પર્શથી ડેકોરેટ કરીને પીસરવામાં આવે છે. એ જ રીધમ પણ વાજિંત્રો નવા. જાણે વર્ષો જૂના મોડલને નવા લુગડા પહેરાવ્યા હોય એવો ઘાટ છે. પણ હકીકત એ પણ છે કે, જેમ જેમ જૂના ગીતના રીમિક્સ સામે આવતા ગયા એમ ઓરિજિનલ ગીત પર થતું સર્ચ વધતું ગયું. લોકો ડી.જે.ની બીટ કરતા રીયલ ડ્રમ બીટની રીધમને શોધવા માંડ્યા. અલ્ટિમેટલી ફાયદો જૂના ગીતને જ થયો. આ જ માહોલ વચ્ચે બોલિવુડના મ્યુઝિક ડાયરેક્ટર, કંમ્પોઝર, બેગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક આપનાર અને ગાયક બપ્પી લહેરી આજની મ્યુઝિક શૈલી વિશે વાત કરે છે. જેણે 9000થી પણ વધારે ગીતમાં સંગીત પીરસ્યું છે અને સૂરની યાત્રામાં સિદ્ધ થયા છે. સિદ્ધિ મેળવવી સરળ હોઈ શકે પણ કોઈ ક્ષેત્રમાં સિદ્ધ થવા માટે તો સદી પણ ઓછી પડે. પણ આલોકેશ લેહરી (બપ્પી દાનું સાચું નામ)એને ખરા અર્થમાં સાબિત કરી દીધું કે, તે એવરગ્રીન છે. એના ગીત એટલા સુપરહીટ છે કે, હજું પણ એમાં રીક્રિએશન થઈ રહ્યું છે.

ઓવર ટું દાદા
દાદા કેવી રીતે આ સંગીતની રિધમિક જર્ની શરૂ થઈ? હવે ગીત સાંભળવાનો સમય પૂરો થઈ ગયો છે. હવે ગીત દેખાય રહ્યા છે. એ સમય એક આલ્બમનો હતો આજે ઓરિજિનાલીટીનો છે. સંગીત મારા માટે બધું જ છે. મ્યુઝિક ઈઝ એવરીથિંગ. હું ફિલ્મોના સંગીતમાં હજું પણ એક્ટિવ છું. ટેકનોલોજીએ કાયાપલટ કરી છે એમાંથી મ્યુઝિક વર્લ્ડ પણ બાકાત નથી. હજું પણ ઘણી ફિલ્મો મારા ગીતના કમ્પોઝિશન યુઝ કરે છે. આવું બધું ચાલ્યા કરે છે. ફિલ્મ ‘બાગી-3’માં ‘બંકસ...એક આંખ મારૂ તો..’ મારૂ જ કમ્પોઝિશન છે. ફેન્સ કોને કહેવાય એ મને જ્યારે હું મસ્કત ગયો ત્યારે ખ્યાલ આવ્યો. પહેલી વખત જ્યારે મસ્કત ગયો ત્યારે સવારે ચાર વાગ્યે એક હોટેલમાં એક ફેનને ખબર પડી હશે કે, બાજુની વિંગમાં બપ્પી આવેલા છે. એ સમયે બધું છોડીને એ ફેન મને સવારે ચાર વાગ્યે મળવા આવ્યો. હું તો શોક્ડ...વોટ એ ફેમ. હજું પણ વર્ષ 1960ના દાયકાના ગીત પર લોકો ડાન્સ કરે છે. એ મ્યુઝિક સાંભળતા જ લોકોના પગ થિરકવા લાગે છે. હું આને સફળતા માનું છું.  જેમ કે ‘ચાહિયે થોડા પ્યાર....’ ફિલ્મ ‘લહું કે દો રંગ’નું ગીત છે આ

ક્યારેય વિચાર્યું ન હતું કે, ગીત પણ વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવશે
આવા ગીત જ્યારે પણ સાંભળીયે ત્યારે એવું લાગે છે જાણે કાલે જ રીલિઝ થયા છે. ‘ઈમ્તિહા હો ગઈ...ઈત્ઝાર કી’ ઓલ ટાઈમ મારૂ ફેવરીટ. દાદા ગીત પણ વિશ્વ વિક્રમ કરી શકે એવું ક્યારે વિચાર્યું હતું? યાર, ‘જીમ્મી જીમ્મી’ આ ગીતે તો કમાલ કરી દીધી. આ એક જ ગીત 45 જુદી જુદી ભાષામા ડબ થયું છે. ચીની, અફઘાની, બર્મા, રશિયા અનેક દેશની ભાષામાં આ ગીત ડબ છે. આ ગીતનું મ્યુઝિક જેટલું ચાલ્યું એટલું કોઈ ગીતનું ચાલ્યું નથી. આજે એક ગીત જ્યાં અઠવાડિયું માંડ ચાલે છે ત્યાં આ પ્રકારના ગીત ખરેખર વિશ્વમાં ડંકો વગાડે એ ખરેખર અસાધારણ સફળતા કહી શકાય. એવું નથી કે, એ સમયે વિશ્વ સિનેમા ન હતું કે, વર્લ્ડ ઈગ્લીશ મ્યુઝિક ન હતા. માધ્યમો હતા પણ લોકોને ટચ થાય એવું હવે બહું ઓછું જોવા મળે છે. દાદા કહે છે કે, હું 11 વર્ષનો હતો ત્યારથી સંગીત ક્ષેત્રે સક્રિય છું. 11 વર્ષે મે પ્રથમ કમ્પોઝિશન આપ્યું. જેમાં મારા પપ્પા ગીત ગાતા અને હું વગાડતો. ચાર વર્ષનો હતો ત્યારે લતાદીદી સાથે કામ કરવા મળ્યું. પણ જ્યારે મુંબઈ આવ્યો ત્યારે બપ્પી નામ મળ્યું અને કામ પણ મળ્યું. આ એ સમય હતો જ્યારે શંકર જયકિશન, લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલ, આર.ડી. બર્મન, ઓ.પી. નૈયર અને કલ્યાણજી આનંદજીનો સૂર્ય મધ્યાહનની જેમ પ્રકાશિત હતો. એ તમામ વચ્ચે સેટ થવું રણ પ્રદેશમાં રોયલ પેલેસ બનાવવા જેટલું અધરું હતું. એ સમયે આ શરીર પણ શણગાર વગરનું હતું. વર્ષ 1969માં પ્રથમ વખત ફિલ્મમાં કામ મળ્યું અને સત્તર વર્ષની ઉંમરે બીજી ફિલ્મ ‘નન્હે શિકારી’ મળી. આ જ સમયે મન્નાડે અને લતાજી જેવા મોટા કદ અને પદ પર રહેલા ગાયકોને ગાઈડ કરવાનો ચાન્સ મળ્યો. ઘણી વખત એવું બન્યું કે, ફિલ્મ ન ચાલી પણ ગીત ખૂબ ચાલ્યા. જેમ કે, ‘બાઝાર બંધ’ ફિલ્મ ન ચાલી પણ ગીત લોકોને ખૂબ જ ગમ્યા. આ સંગીતજગત એવું છે કે, જ્યાં સુધી કોઈ મોટી સિક્સ ન મારો ત્યાં સુધી કાળું કૂતરું પણ સુંઘતું નથી.

        તાહિર હુસૈન મારા માટે સાંતાક્લોઝ બનીને આવ્યા. જેમ સાંતા ક્લોઝ ઘણી બધી ખુશી આપે છે એમ એ વ્યક્તિને ‘લડકી બદનામ સી’નું કમ્પોઝિશન ખૂબ ગમ્યું. એ સમયે એક પ્રોડ્યુસર, રાઈટર અને ડાયરેક્ટર ઘરે આવે એ મોટી વાત ગણાતી. એ મારા ઘરે આવ્યા હતા. ફિલ્મ ‘મદહોશ’ માં મ્યુઝિક ડાયરેક્ટર આર.ડી.બર્મન પણ બેગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક મારૂ હતું. એ માણસે મને પ્રોમિસ આપ્યું હતું કે, તને ક્રેડિટ મળશે. પછી ફિલ્મ આવી ‘ઝખમી’ છ ગીત એ તમામ સુપરહીટ. ‘જલતા હૈ જીયા મેરા ભીગી ભીગી રાતો મે’ આજે પણ કાને પડઘાય એટલે જલસો પડી જાય.

આ ગીત વખતે તો કિશોર કુમાર રડી પડ્યા
કિશોર દાનો સ્વભાવ માત્ર ઓન સ્ક્રિન કે કામમાં જ મસ્તીખોર ન હતો. પણ એ માણસ આખા જ મસ્તીખોર હતા. ‘પગ ઘુંઘરું બાંધ મીરા નાંચી થી’ આ ગીત જ્યારે મારી પાસે આવ્યું ત્યારે એમા વેસ્ટર્ન, ડાન્સ અને ક્લાસિકલનો એક ત્રિવેણી સંગમ હતો. અત્યાર સુધીના તમામ ફોર્મેટમાં પ્રથમ વખત આ ગીતમાં સરગમ મે મૂકી હતી. ‘સસસ ગગ રેરે સાનીની સા સા સા’ ગીત એટલું લાંબું હતું કે, કિશોરમામા (બપ્પીદાના મામા થાય)એ કહ્યું, ભાઈ હું કંઈ તાનસેન નથી. પહેલીવારમાં તો ના પાડી દીધી આવું બધું ન થાય. પણ મે ફોર્સ કર્યો અને ગીત સુપરહીટ થયું. ‘ચલતે ચલતે મેરે યે ગીત’ આ ગીતનું જ્યારે રેકોર્ડ થતું હતું ત્યારે કિશોરમામા બે વખત રડ્યા હતા. કારણ કે ગીતના શબ્દોમાં એટલી શક્તિ હતી. પછી તો એ ગીતકાર અમિત ખન્નાને મળવા પહોંચી ગયા હતા. ‘બમ્બઈ સે આયા મેરા દોસ્ત’ આ ગીત મારી ઓળખનું આઈડીકાર્ડ સમાન સાબિત થયું. આ એ સમય હતો જ્યાં કલા પણ હતી અને કથા પણ ફિલ્મોમાં હતી. જ્યારે ‘જહાં ચાર યાર મિલ જાયે વહી’ આ ગીતમાં અમિતાભ બચ્ચને રેપ વર્ઝન ગાયું છે એવું કિશોરદાને ખબર જ ન હતી. જ્યારે ફાયનલ રેકોર્ડિગ પૂર્ણ થયું ત્યારે એમને ખ્યાલ આવ્યો કે, આમા તો બીગ બીનો અવાજ છે. આ એક નવો કોન્સેપ્ટ હતો.
(ક્રમશઃ)