આજ ફીર જીને કિ તમન્ના હૈ, આજ ફીર મરને કા ઈરાદા હૈ
શા માટે આ ગીત દેવઆનંદને બિલકુલ પસંદ ન હતું?
ફિલ્મઃ ગાઈડ,
ડાયરેક્ટરઃ વિજય આનંદ
મ્યુઝિકઃ એસ.ડી.બર્મન
ગીતકારઃ શૈલેન્દ્ર
વાત છે વર્ષ 1965ની. દેવ આનંદ એક ફિલ્મ બનાવી રહ્યા હતા જેનું નામ હતું 'ગાઈડ', આ ફિલ્મના કર્તા-હર્તા અને ઓલ ઈન વન કહી શકાય એવા વ્યક્તિ એટલે દેવ આનંદ. વિજય આનંદ ફિલ્મના કેટલાક ટેકનિકલ પાસા સંભાળતા અને બાકીની તમામ વસ્તુઓ દેવ આનંદ પાસે હતી. દેવ આનંદ એક ફિલ્મ બનાવવા માગતા હતા જેમાં એક પ્રેમકથા હોય, ઈમોશનન્સ હોય છતાં કંઈક તો એવું મિસિંગ ફીલ થતું હોય. કહેવાય છે કે, દેવ આનંદની સૌથી સફળ ફિલ્મોમાં 'ગાઈડ' પહેલા નંબર પર આવે. ફિલ્મ તૈયાર થઈ ન હતી એ પહેલાની જ મિટિંગમાં દેવ આનંદનું કમિટમેન્ટ હતું સંગીતકાર બર્મનદા સાથે. ફિલ્મના તમામ ગીતમાં સંગીત એ જ આપશે. પણ નસીબ અને પરિસ્થિતિ દરેકનો સાથ આપે એવું જરૂરી નથી. આ એ સમય હતો જ્યારે બર્મનદા પોતાની સેકન્ડ ઈનિંગ્સના કેટલાક કપરા સમયમાં હતા. આર્થિક રીતે નહીં પણ માનસિક અને શારીરિક રીતે. બર્મનદાને હાર્ટ એટેક આવ્યો છે. આ ન્યૂઝ સાંભળતા જ દેવ આનંદને પેટમાં ફાડ પડી. યુદ્ધના ધોરણે બધુ કામ મૂકીને પહેલા દાદાની ખબર કાઢી. કઠિન નિર્ણય કરીને ફિલ્મનું શુટિંગ 6 મહિના સુધી બ્લોક રાખ્યું.
જ્યારે હોસ્પિટલમાં બર્મનદાને મળવા માટે દેવ આનંદ ગયા એ સમયે પણ કહ્યું, મારી ફિલ્મોમાં તમામ પ્રકારના સંગીત તમારે જ આપવાના છે. તમે શાંતિથી આરામ કરો, સ્વસ્થ થઈ જાવ અને પછી આરામથી કામ કરીશું. કમિટમેન્ટ સામે બર્મનદાએ પણ પોતાની ક્ષમા માગી કે નિયત સમયમાં તેઓ સંગીત ન આપી શક્યા. સંગીતનો જીવ શાંત થોડી રહે! હોસ્પિટલની પથારીમાં જ શયન અવસ્થામાં કેટકેટલીય ધૂન વિચારી લીધી અને કેવી રીતે કામ કરવું છે એ નક્કી કરી લીધુ. થોડા સ્વસ્થ થયા અને કામ કરવા માટે ફરી તૈયાર થયા. એ સમયે માત્ર પાંચ દિવસમાં ગાઈડના તમામ ગીતનું કામ ખતમ થઈ ગયું. રેકોર્ડિંગ સહિત. એ પહેલાનો એક કિસ્સો પણ રસપ્રદ છે. ગીતકાર તરીકે શૈલેન્દ્ર પહેલી પસંદ હતા જ નહીં. આ કામની જવાબદારી આપવામાં આવી હતી હસરત જયપુરીને. એક ગીત તેમણે ખાસ દેવ આનંદના પાત્ર માટે લખ્યું. સંગીત પણ બની ગયું. પણ દેવ આનંદને પસંદ ન આવ્યું. થોડા ફેરફાર માટે કહ્યું ત્યારે હસરત જયપુરીએ આખા પાત્રને લાર્જ કરીને સમજાવ્યું પણ દેવ આનંદને આ ગમ્યું નહીં. બીજી બેઠક પહેલા જ દેવ આનંદને જયપુરી સાથે વાંધો પડ્યો એટલે ગીત ફિલ્મ સુધી પહોંચે એ પહેલા જ કપાઈ ગયું.
પછી પસંદગી થઈ શૈલેન્દ્રની. એમાં પણ દેવ આનંદ અને શૈલેન્દ્રના સંબંધની દાળ ખાટી થતા થતા બચી ગઈ. એમાં શૈલેન્દ્ર સાચા હતા અને એના શબ્દોમાં પણ ગજબની તાકાત હતી. ગીત હતું 'આજ ફીર જીને કી તમન્ના હૈ, આજ ફીર મરને કા ઈરાદા હૈ'. જે ગીત એવોર્ડ અપાવી ગયું એ એક સમયે દેવ આનંદને ગમ્યું ન હતું. કારણ એ હતું કે, ગીતની આખી સિચ્વેશનમાં ક્યાંક જીવવાની તો એ જ લાઈનમાં ફરી મરવાની વાત થાય છે. એક જ ગીતમાં આવો કોન્ટ્રાસ્ટ? આ વાત દેવ આનંદને ગમતી ન હતી. ડાયરેક્ટ વિજય આનંદને આ વાતની ખબર પડી અને દેવ આનંદે આની ચોખવટ પણ કરી. પણ એ સમયે ડાયરેક્ટરે કહ્યું કે, શુટિંગ તો કરી લઈએ. પછી જોયું જાશે. પણ શુટિંગ વખતે દેવ આનંદે નિરીક્ષણ કર્યું કે, ફિલ્મની ટીમના વ્યક્તિના કાને જ્યારે એ ધૂન સાથે ગીત પ્લે થયું ત્યારથી દિલમાં વસી ગયું. સ્પોટબોયથી લઈને લાઈનમેન સુધી દરેક કોઈ આ ગીત લલકારતા હતા. ગણગણાવતા હતા. પછી દેવ આનંદે સહમતી દર્શાવી ને ગીત ફિલ્મમાં એડ થઈ ગયું. 'દિન ઢલ જાયે', 'ગાતા રહે મેરા દિલ','પીયા તો સે નૈના લાગે રે','તેરે મેરે સપને અબ એકરંગ હૈ', 'આજ ફિર જીને કી તમન્ના હૈ' એકથી એક ચડિયાતા ગીત અને એનાથી પણ ચડે એવું એનું સંગીત. ફિલ્મના દરેક ગીત જેને સાંભળ્યા હશે,એને ખૂબ પસંદ આવ્યા જ હશે. પણ ખૂબ ઓછાએ એ વાત માર્ક કરી હશે કે, દરેક ગીતમાં જે વાદ્યો વાગે છે, ધૂન વાગે છે અને જે રીધમ છે એ કોઈ જ ગીતમાં ફરીથી નથી વાગતી.
'આજ ફિર જીને કિ તમન્ના હૈ' આ ગીતનું શુટિંગ રાજસ્થાનના ઉદયપુર હાઈવે પર, ચિત્તોડગઢમાં અને પદ્માવતી મહેલના પરિસરમાં શૂટ થયું છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે શબ્દોને સંગીતના કચકડે મઢવાના હોય ત્યારે મુખડા માટે અલગ સંગીત હોય અને અંતરો એક અલગ સંગીતના બેગ્રાઉન્ડમાંથી ઉપડે. પણ આ ગીતમાં એવું નથી. આખું ગીત એક જ રીધમમાં તૈયાર થઈ ગયું છે. અંતરો ગાવ તો પણ મુખડાની ધૂન અને મુખડું ગાવ તો પણ એ જ અંતરાની ધૂનને પ્લે કરી શકાય. ટૂંકમાં મુખડા અને અંતરા વચ્ચે વેરિએશન નથી છતાં ગીતમાં વેરીએશન ફીલ થાય છે. વાહ...બર્મનદા વાહ....
આઉટ ઓફ બોક્સ
હસરત જયપુરીનું જે ગીત ગમ્યુ ન હતું એ હતું 'દિન ઢલ જાયે' જે સુપરહીટ ગયું. શૈલેન્દ્ર ફિલ્મની સેકન્ડ ચોઈસ છે એ વાત માલુમ પડતા શૈલેન્દ્રએ પોતાની ફી ચારગણી કરી નાખી હતી.
